Meesteres zwolle sex in de rimboe

meesteres zwolle sex in de rimboe

Personages De hoofdpersonen in de halita-verhalen zijn ofwel naamloos ofwel ze dragen algemeen gangbare roepnamen: Dit vormt een belangrijk verschil met de wijze waarop de personages in het verhaal uit Rutong worden voorgesteld. De hoofdpersonen worden geldentificeerd als leden van bestaande clans. De zonen van Corputty en Kakerissa zijn niet de eersten de besten, maar, zoals uit het vervolg blijkt, de stamvaders van de clans Maspaitella en Talahatu.

Tijd Een element dat alleen in het verhaal uit Rutong voorkomt, is een globale plaatsing in de tijd. Dat gebeurt niet in termen van jaartallen, maar van generaties voorouders. Geschiedverhalen spelen zich of in de zaman tete-nene mojang, de tijd van de voorouders. Dat kunnen de allereerste generaties mensen zijn die de wereld bevolkten en de grondslagen voor de traditionele samenleving legden, of, zoals in dit geval, de generatie voorouders die een clan of dorp stichtten.

De verteller uit Rutong deelt bovendien aan het begin van zijn relaas mee dat de historie zich afspeelt in de tijd dat het huidige Rumahkai nog niet aan de kust was gelegen en Tuhesari heette. De toehoorders hebben hieraan voldoende: Bainjsplaatsen Een volgend kenmerkend element is de vermelding van tastbare en actuele bewijsplaatsen voor het verhaal.

Er wordt melding gemaakt van een boom die is ontsproten uit de mast van het provisorische schip waarmee de overtocht van Scram naar Ambon werd gemaakt, en een bamboebosschage die als overblijfsel van de vaarboom wordt beschouwd. Het is eigen aan geschiedverhalen dat de verteller met nadruk verwijst naar concrete elementen in het landschap of naar concrete voorwerpen, pusaka [erfstukken], die door de betreffende clans en dorpen worden bewaard.

Deze fungeren als bewijsplaatsen voor de waarheid van het verhaal, en als gedenktekens ter herinnering aan de voorouderlijke geschiedenis. Namen Geschiedverhalen hebben onder meer tot doel de toehoorders te informeren over de betekenis en de historische achtergronden van namen en titels.

De passages waarin de betekenissen van de namen Maspaitella, Talahatu en Rutong worden verklaard als respectievelijk 'laten we stoppen', 'schop de ankersteen uit' en 'stapel stenen', zijn daarom kenmerkend voor het genre. Bartels wijst erop dat de naam Maspaitella op het eerste oog een samenstelling vormt van Maspait, de Ambonse naam voor het Hindoe-Javaanse rijk Madjapahit, en eta, het inheemse woord voor groot.

De volledige kennis van oorspronkelijke namen en titels, van hun betekenis en hun herkomst, is slechts bestemd voor de eigen verwanten en dorpsgenoten. Het gaat daarbij in de beleving van zeer vele Molukkers om bijzonder gevoelige informatie die ze niet prijsgeven aan outsiders. Dat heeft onder meer te maken met de vrees dat Molukse buitenstaanders er ten behoeve van schadelijke magische praktijken misbruik van zouden kunnen maken.

Het kan nog om een andere reden van belang zijn: Wanneer Molukse jongeren uit Nederland bijvoorbeeld op vakantie gaan naar hun dorp van herkomst, worden ze vaak van tevoren door de ouderen in deze kennis ingewijd, zodat ze ter plekke kunnen laten zien dat ze waarachtige anak negeri [kinderen van het dorp] of anak mata rumah [kinderen van de clan] zijn.

Publiek De verbreiding van het hallta-verhaal over dorpen in West-Seram vormt een aanwijzing dat het niet als het exclusieve eigendom van bepaalde families of dorpen wordt beschouwd. Met de geschiedenis van Rutong ligt dat anders. Er is binnen Molukse kring brede overeenstemming over het uitgangspunt dat de verhalen over de eigen voorouders in zekere zin het 'eigendom' zijn en blijven van hun nakomelingen. De in Nederland wonende afstammelingen van een van de hoofdpersonen uit de geschiedenis van Rutong hebben hun familiegeschiedenis bijvoorbeeld door een oudere op een cassettebandje laten inspreken, dat alleen binnen de eigen kring circuleert: Gelegenheid Halita-verhalen kunnen op alle momenten worden verteld waarop men behoefte heeft aan entertainment.

Ze kunnen bovendien zowel door vrouwen als door mannen worden verteld. Het is niet uitgesloten dat ze zelfs in eerste instantie tot de verhalenwereld van vrouwen behoren, en dat de mannen zich concentreren op de meer prestigieuze clan- en dorpsgeschiedenissen. Hoewel ouderen er in Nederland inmiddels toe over lijken te gaan om zowel zonen als dochters in de familiegeschiedenis in te wijden, werden deze traditioneel veelal via de mannelijke lijn overgeleverd: Meer onderzoek naar deze aspecten van de Molukse orale cultuur zou belangwekkende gegevens kunnen opleveren.

Dorpsgeschiedenissen worden doorgaans verteld bij bijzondere gelegenheden, zoals de jaarlijkse adat-feesten waarbij de bevolking bijeenkomt om de band met de voorouders en de onderlinge samenhorigheid met feestelijk ceremonieel te bevestigen.

Vanuit het individu gezien zijn het momenten waarop de plaats van de eigen familieclan binnen de dorpssamenleving wordt bekrachtigd. De behoefte daaraan is ook bij Molukkers in Nederland nog actueel. Velen zijn aangesloten bij kumpulan [dorpsverenigingen], die bijeenkomsten wijden aan het in herinnering houden van hun dorpsgeschiedenis en aan de overdracht van geschiedverhalen aan de jongere generaties.

In organiseerde de kumpulan van het dorp Ullath een hari tjeritera sedjarah [geschiedverhalendag]. Een groepsfoto van de vertellers op die dag laat duidelijk zien welke waarde ze aan de verhalen hechten: Het gaat om verhalen die de culturele en maatschappelijke orde verankeren in de geest van de luisteraars. Het geloof in de waarheid van het verhaal behoort tot het soort overtuigingen dat niet kan worden bewezen en evenmin kan worden weerlegd. Kennis van het verhaal is noodzakelijk 'supaja djangan lupa: Wie de geloofwaardigheid van de verhalen ter discussie stelt, gaat niet alleen voorbij aan hun culturele betekenis, maar begaat tevens een soort heiligschennis.

Socialisatie Tenslotte worden er aan de verhalen heel verschillende consequenties verbonden. Het halita-verhaal bevat slechts algemene levenslessen: De lessen van het geschiedverhaal over de stichting van Rutong daarentegen zijn veel concreter. Allereerst eindigt het met een passage waarin de maatschappelijke positie van de betrokken clans wordt vastgelegd: Deze rolverdeling volgt het algemene patroon van stichtingsverhalen.

De oude bewoners behouden de voornaamste positie inzake de adat, en de nieuwkomers verwerven de belangrijkste bestuurlijke posities. De lotgevallen van de voorouders vormen de basis voor aanspraken op status en prestige van hun nakomelingen, ook die in Nederland.

In de tweede plaats heeft het verhaal consequenties voor de verstandhouding tussen de dorpen Rumahkai en Rutong. Van welke aard deze zijn, blijkt uit een historisch voorval waarover Bartels in zijn proefschrift verslag doet. Het Nederlands bestuur veroordeelde een groep bewoners tot dwangarbeid op Saparua. Ze meldden zich echter bij de resident in Ambon om herziening van het vonnis te vragen. Tijdens hun verblijf in Ambon kregen ze tot hun verrassing ongevraagd hulp van de clans Maspaitella en Talahatu uit het naburige Rutong: Nadat de resident bij nader inzien de klachten had laten vallen, gingen ze de inwoners uit Rutong bedanken.

Toen pas werd hen duidelijk, dat de betreffende clans hen hadden geholpen omdat ze oorspronkelijk afkomstig waren uit hun dorp: De gebeurtenis was voor beide dorpen aanleiding om een pela-verbond te sluiten: Dit verbond geldt nog steeds Jongeren uit Rumahkai en Rutong zijn elkaars pela: Overtreding van deze adat-regel kan onheil tot gevolg hebben voor henzelf of voor hun eventuele kinderen.

Ze behoren daarom de geschiedverhalen te kennen die aan de adat-regels ten grondslag liggen. De verhalen dragen dan ook in het algemeen bij aan een wereldbeeld, waarin individu en samenleving zich, als het erop aankomt, laten leiden door de stemmen van de voorouders.

Sacrale verhalen We hebben kennisgemaakt met twee vertellingen, die met een nagenoeg identieke verhaalepisode beginnen. Op grond van kenmerken van vorm, inhoud en functie kunnen we echter vaststellen dat beide vertellingen voor een Moluks publiek twee fundamenteel verschillende orale genres vertegenwoordigen. We moeten Geurtjens nageven dat hij wel oog had voor deze polariteit binnen de Molukse verhalenwereld. Hij slaagt er echter niet in om hiervoor heldere genrebegrippen te vinden.

In zijn bundeling van Keieesche Legenden stelt hij de genres tegenover elkaar als 'romantische sprookjes' tegenover 'geschiedkundige verhalen' of legenden die hij overigens 'niet minder romantisch' acht. In het voortgezet onderwijs kunnen Molukse leerlingen zelfs gekwetst reageren wanneer de vertellingen van hun voorouders worden betiteld als sprookjes of iegenden: Het is een uitdaging om de kenmerkende verschillen tussen beide genres onder een passende noemer te brengen: Bij ons voorstel voor een oplossing voor dit probleem hebben we ons mede laten leiden door een uiteenzetting van Ano Upulesi Maserua, een gezaghebbende Seramese verteller.

In zijn inleiding op het geschiedverhaal over de radja-dochter Boi Ratan maakt hij een hoofdonderscheid tussen 'verhalen zonder meer' en 'ware verhalen'. Over deze laatste zegt hij: Zij stellen dat deze verhalen oorspronkelijk zijn, niet slechts verhalen zonder meer, maar dragers van waarheid. Dergelijke verhalen noemen ze Tuni Hetu [tuni: Maleis oorspronkelijk, waar; hetu: Het geeft jets weer van de rituele plechtigheid van de vorm-aspecten, de onaantastbaarheid van de inhoud en het gewicht van de culturele functie die de verhalen voor vertellers en toehoorders hebben.

Welljcht biedt het onderscheid tussen sacrale en njet-sacrale verhalen ook voor interculturele onderwijsdoeleinden een bruikbaar referentjekader, een vruchtbare aanleiding tot een andere leerstofselectje en een aanleiding tot krjtische relativering van de ingeburgerde genrebegrippen waarmee we orale cultuur plegen to benaderen.

Hans Strayer heeft Algemene Literatuurwetenschap gestudeerd. Hij heeft als bureaumedewerker van het Samenwerkingsverband Bikultureel Onderwijs Assen meegewerkt aan tal van uitgaven op het terrein van onderwijs en educatie voor Molukkers; daarnaast is hij docent in de opleiding van leerkrachten Moluks Maleis, en is hij als redacteur van Timbang. Tijdschrzft voor onderwijs en edukatie voor Molukkers, verbonden aan het Steunpunt Edukatie Molukkers.

Cerita Rakyat di Maluku'. Een bloemlezing voor het voortgezet onderwijs. Een cultuurhistorische verhandeling over de bevolking van de Midden-Molukken. De Beiaard 6, 1 Geurtjens, H. Volkserzahlungen von der Molukken-Insel Ceram Frankfurt am De wereld van Molukse vertellers Utrecht Op 15 juni overlijdt te Ambon Georg Everhard Rumpf op vierenzeventigjarige leeftijd. Zijn overlijden kreeg nauwelijks enige aandacht.

Hoewel sinds in dienst van de VOC, wordt zijn heengaan slechts terloops in de notulen vermeld. De Heeren Zeventien realiseerden zich niet, dat zij in Rumphius niet slechts een betrouwbare en toegewijde dienaar verloren, maar bovenal een wetenschapsman van buitengewone betekenis.

Onder uitzonderlijk moeilijke omstandigheden Rumphius werd in blind, verloor bij de aardbeving van zijn vrouw en dochter, bij de brand van gaan zijn tekeningen en verzamelingen te gronde, en in gaat het manuscript van zijn Amboinsch kruidboek met de 'Waterlandt' ten onder besteedde hij al zijn beschikbare tijd aan het beschrijven van de planten- en dierenwereld van Ambon.

Kort voor zijn dood, rond , stuurt hij het manuscript van zijn Rariteitkamer naar zijn vriend Hendrik d'acquet, burgemeester van Delft, die de uitgave ter hand neemt. Rumphius heeft het verschijnen van zijn Rariteitkamer niet mogen beleven. Naamgeving Om zaken, dieren en planten aan te kunnen duiden, geven we ze een naam. De bestaande hoeveelheid beschikbare 'naam'woorden bleek echter volstrekt onvoldoende om de grote hoeveelheden nieuwe levensvormen te benoemen, die als gevolg van de ontdekkingsreizen de Westerse wetenschap in handen vielen.

Zowel het Latijn als het Nederlands beschikken slechts over een beperkt aantal woorden om dieren en planten aan te duiden. Aanvankelijk trachtte men dit te ondervangen door de soorten waarover men schreef te omschrijven. Het Loehoneesche Hoorntje, dat bij Rumphius op pagina wordt genoemd, wordt door Gualtieri als volgt beschreven: Zo'n beschrijving is wel nauwkeurig, maar niet bruikbaar als naam, terwijl de Nederlandse naam niet bruikbaar is in andere landen.

Dit probleem nu is opgevangen door het invoeren van een eenduidige nomenclatuur, waarbij iedere soort wordt aangeduid met een uit twee delen bestaande naam.

Carolus Linnaeus is de eerste geweest, die consequent de binaire nomenclatuur heeft ingevoerd. De tiende editie van zijn Systema Naturae geldt als het begin van de algemeen gebruikte binaire nomenclatuur, waarbij iedere diersoort wordt aangeduid met een uit twee delen bestaande naam. Het eerste deel van de naam is de geslachts- of genusnaam en het tweede deel is het epitheton specificum. De combinatie van deze twee namen is de soortnaam.

In de loop van de tijd is dit systeem verfijnd en het wordt in de diersystematiek nog algemeen gebruikt. Internationaal zijn er regels opgesteld, waaraan namen moeten voldoen om geldig gebruikt te kunnen worden. Een begin van deze binaire nomenclatuur vinden wij reeds bij Rumphius, hoewel hij die niet consequent heeft toegepast.

Vele namen uit Rumphius' Rariteitkamer zijn door Linnaeus overgenomen en worden nog algemeen gebruikt. De namen hoeven op zichzelf niets te betekenen, maar vooral bij de oudere namen is dat wel het geval. De vele soorten van het geslacht Strombus worden door Rumphius aangeduid als Strombus primus, Strombus secundus, en zo tot Strombus nonus, maar deze namen zijn nooit in zwang geraakt.

Aangezien Rumphius voor een Nederlands publiek schreef, moesten voor al deze nieuwe soorten Nederlandse namen gevonden worden en hij heeft de Nederlandse taal dan ook verrijkt met een groot aantal namen voor schelpen, waarvan een aantal inmiddels zo goed als verdwenen is, maar een aantal andere nog steeds gebruikt wordt. Veel van de door Rumphius gebruikte namen zijn niet door hemzelf verzonnen, maar circuleerden al in de kringen van schelpenverzamelaars.

Het verzamelen van schelpen was in die tijd een hobby waar vele prominenten, koningen, keizers en kooplieden zich mee bezighielden. Grote bedragen werden voor sommige soorten betaald en men was steeds op zoek naar nieuwe, onbekende vormen.

Nederlandse namen bij Rumphius Om de vele namen enigszins te ordenen, zullen wij ze hier de revue laten passeren op grond van de naamgevingsmotieven.

Achtereenvolgens zullen de volgende naamgevingsmotieven worden behandeld: Geografie Wanneer soorten bekend zijn van bepaalde gebieden is het nuttig dit ook in de naam tot uitdrukking te laten komen. Dit hoeft niet te betekenen dat deze soorten uitsluitend daar voorkomen, maar meestal wel dat ze daar voor het eerst gevonden zijn. Rumphius kreeg deze soort dan ook van vissers uit dit gebied en heeft de soort nooit op Ambon verzameld.

De soort komt ook voor bij Nieuw-Guinea en in Australia. Sommige 'geografische' namen zijn misleidend. Hoewel de naam Caapse Ezeltjes onder verzamelaars veel gebruikt werd, noemt Rumphius ze slechts Eseltjes en verklaart de naam als volgt: Vorm Vormeigenschappen kunnen, vooral als ze specifiek zijn, aanleiding geven tot naamgeving.

De verdikte buitenlip van de mondopening leidde tot de naam Diklipjes. Zeer populair bij verzamelaars zijn de schelpen van het geslacht Conus. Tegenwoordig heten zij kegelslakken of Conussen, maar in de tijd van Rumphius werden zij algemeen aangeduid als Tooten.

Een toot is een spits toelopend eind, en als woord verwant met bijvoorbeeld twit en tiet. De spits toelopende vorm van deze schelpen is verantwoordelijk voor hun naam. De bekendste soort uit deze groep is Conus gloriamaris, waar grote bedragen voor werden geboden, maar die inmiddels niet meer zo zeldzaam is als vroeger.

Overeenkomst in vorm en kleur kan dan aanleiding geven tot namen, die reeds voor dieren gebruikt worden en voor nietkenners verwarrend kunnen werken. Zo worden bepaalde schelpensoorten aangeduid met namen als Kemphaantjes, Kievitseyeren, Kikvorsen, Kakkerlakken en Olifantstanden.

Deze namen vinden wij ook terug in veilingcatalogi van verzamelingen en wanneer in een kavel Kemphaantjes en Kakkerlakken worden aangeboden, moet men wel goed weten dat het om schelpen gaat en niet om vogels of insekten. Bij namen als Osseogen, Ossekoppen, Spinnekoppen en Tygerstongen is het duidelijker dat het om een vormovereenkomst gaat. Botanie Het zijn vooral vruchten die hun naam gegeven hebben aan bepaalde schelpensoorten, hoewel ook namen voorkomen als Ajuynschillen en Rijs t korrels.

Bij Kanaries moeten wij niet denken aan vogels, maar aan de vruchten van de Kanarieboom, de Kanarienoot, waarmee de betreffende schelp een min of meer duidelijke vormovereenkomst vertoont. Mythologie Het is niet verwonderlijk dat bij vele groepen van mariene organismen namen gevonden worden die met Neptunus of Venus te maken hebben.

Zo vinden wij bij de schelpen Neptunusschachten en Venusharten. Maar ook andere mythologische figuren komen voor. De ronde vlekken op de schelp van Cypraea argus gaven aanleiding tot de naam Argusogen en de naam Midasoren heeft betrekking op de vorm van de schelp. Enig inbeeldingsvermogen is hier echter wel gewenst. Muziek Aan de muziekwereld zijn slechts enkele namen ontleend. Als je de regelmatige ribben van de Harpen bekijkt, doen deze inderdaad denken aan de snaren van een harp.

De Muzykhoren Muziekhoren ontleent zijn naam aan het patroon op de schelp, dat aan muzieknoten doet denken. Rumphius bedoelt hiermee Conus litteratus, door hem ook A.

Overigens wordt de naam Muziekhoren ten tijde van Rumphius ook gebruikt voor een soort Voluta uit West-Indie, toepasselijker omdat deze een patroon heeft dat sterk doet denken aan notenbalken en noten.

Naamgeving kan dus zeer verwarrend werken en het is zaak goed op te letten welke soort met een bepaalde naam bedoeld wordt. De schelpen van het geslacht Lambis zijn gekenmerkt door large, scherpe uitsteeksels, waaraan ze de naam Duivelsklauwen te danken hebben. Minder duidelijk is wellicht de naam Lazarusklep, die wordt gegeven aan schelpen van het geslacht Spondylus. Een lazarusklep is een klepper die door melaatsen gebruikt werd om voorbijgangers te waarschuwen. De twee kleppen van deze schelpen sluiten zeer goed in elkaar en gaan niet gemakkelijk van elkaar, zodat door ze op en neer te bewegen een klepperend geluid kan worden gemaakt, of zoals Rumphius op pagina meldt: Vader Noachs-Schulpen worden ook op Ambon gevonden als fossielen en gezien als overblijfselen van de zondvloed, vandaar de naam.

Rumphius schrijft hier zeer uitgebreid over en het is duidelijk dat hier wrijvingen optreden tussen geloof aan de ene kant en natuurwetenschappelijke interpretatie aan de andere kant.

De bekendste naam uit deze categorie is de St. Jacobs Schulp, waarmee soorten van het geslacht Pecten worden aangeduid. Deze schelp speelt een belangrijke rol in de Christelijke symboliek als teken van St. Jacobus en afbeeldingen hiervan zijn vooral in de omgeving van Santiago de Compostela veelvuldig te vinden.

Gebruiksvoorwerpen Een ieder die wel eens Tangs het strand schelpen heeft gezocht, kent de scheermessen, doch bij Rumphius worden zij Baard k nypers genoemd. Waarom heten Lobbetjes Lobbetjes? Rumphius legt het uit: Het Bezaantje is een Strombus-soort met een verbrede, zeilvormige uitstulping, waaraan deze schelp zijn Nederlandse naam ontleent.

De bezaan is het achterste gaffelzeil op een driemaster. De Kompas-Schulpen zijn 'genaamt naar de streepen, dewelke men op de vlakke schaalen ziet'. Gebaseerd op gelijkenis met planten, dieren of voorwerpen op het land zijn in het Nederlands tientallen namen van mariene organismen gevormd door het voorvoegsel zee-. Zo vinden we bij Rumphius als namen van schelpdieren: Zowel in deze categorie als in de categorie gebruiksvoorwerpen vallen de namen gegeven aan Nautilus tenuis, 'by de zeevaarende lieden 't Schippertje, om dat zy die veel over de zee zien vaaren doch by de oude liefhebbers, de doekehuyf genaamt, wegens haare gedaante en teerheid, want zij eer een kamerdoeks huyfje, zoo als eertyds gedraagen wierden, gelyken'.

Het patroon op deze schelp bestaat uit 'zwarte plekken en streepen, die in ordre staan, en niet qualyk een sleep of static van mannen verbeelden, die met lange mantels een lyk volgen, waarom ze in 't gemeen Sepuiturae, of Prinse begraaffenis genoemt worden'. Scatologie en seksuologie Waar mooie schelpen vaak door ruwe zeebonken werden verzameld en mee teruggenomen naar het vaderland, is het niet to verwonderen dat sommige van deze schelpen werden aangeduid met namen die niet bepaald op verfijnd taalgebruik duiden.

Zo worden soorten van het geslacht Trochus - grote gedraaide schelpen - aangeduid als Bagynedrollen, doch in beschaafder kringen spreekt men van Tollen. Onder de kegelslakken van het geslacht Conus bevindt zich een aantal soorten, die op een witte ondergrond voorzien zijn van zwarte puntjes of vlekjes.

Een dergelijk patroon wordt ook gevonden bij soorten van het geslacht Voluta. Hier wordt enige entomologische kennis van de verzamelaar verwacht, want zij worden aangeduid als Vliegescheetjes, Muggescheetjes en Vlooienscheetjes.

Een van de populairste groepen onder verzamelaars zijn de porseleinslakken of kauri's. Exemplaren van de soort Cypraea moneta werden en worden wellicht nog hier en daar gebruikt als wettig betaalmiddel en door de VOC met scheepsladingen tegelijk vervoerd en verhandeld.

Op sommige plaatsen langs de Nederlandse kust kunnen soms ook exemplaren gevonden worden afkomstig uit vergane VOC-schepen. De mondopening van deze slakken nu doet denken, indien men over voldoende fantasie beschikt en daaraan ontbreekt het in dergelijke gevallen vaak niet, aan een vrouwelijke schede.

Rumphius beschrijft dit als volgt: Jets verder, op pagina , vermeldt hij: Weinigen zullen het woord porselein beschouwen als van bedenkelijke betekenis en het woord klipkous kennen de meesten niet, laat staan dat het als onfatsoenlijk zou worden beschouwd.

Doch in Rumphius' tijd was het dat kennelijk wel. Kous zou dan jets betekenen als 'oud wijf', vergelijk ons kletskous. Op grond van de vermeende overeenkomst met een vagina waren er echter nog andere namen in gebruik, nog veel onfatsoenlijker. Er blijven nog vele namen over die hier niet genoemd zijn: Knoddekens, Poelorontjes, Camelotjes, Amouretjes, en wat te denken van Droomhoorntje Voluta vespertilio.

Zy hieten op 't Boetons Cantaruga, om dat ze, als boven gezegt is, droomen verwekken en de kinders gerust doen slapen, als men ze hun onder de kussens legt. Daar beneven zommige Mineraalen, Gesteenten, en soorten van Aarde, die in d'amboinsche, en zommige omleggende Eilanden gevonden worden. Verdeelt in drie Boeken, En met nodige Printverbeeldingen, alle naar 't leven getekent, voorzien. Backhuys, uitgever en malacoloog.

Nam deel aan de Rumphius-expeditie naar Ambon in. In een kleine prauw vaart dit gezelschap dan naar de twin Kleyntjes aan de binnenbaai. De kleindochter maakt de oude vrouw duidelijk dat haar zoontje niet 'Wullum' maar 'Wim-pie' heet.

En dan krijgt het kind zijn definitieve naam: Het gezicht van de oude vrouw, eerst ingespannen om haar te verstaan, ontspande zich, zij knikte, zij begreep haar heel goed - niet meneer Wul-lum, maar Himpies! Dat kind heette geen Himpies, en over zijn buik weten we niets. Wat we wel weten is dat het een hoofdrol was toebedeeld in een drama dat zich in op de Molukken, en dan vooral op Saparua, afspeelde.

Sindsdien heeft de opstand tegen het Nederlands gouvernement onder leiding van Thomas Matulesia, nu beter bekend als Pattimura, heel wat pennen in beweging gebracht. Over de exacte toedracht van dit drama tasten we nog altijd in het duister, omdat er bronnen zijn die elkaar tegenspreken. De grote lijnen zijn echter wel bekend. Een eskader met tweeduizend man troepen, enige ambtenaren en drie commissarissen-generaal voer Dat was geen gemakkelijke opgave.

Een Commissie van twee, bestaande uit Nicolaas Engelhard en J. Als resident van het eiland Saparua, dat zich ten oosten van Ambon bevindt, werd benoemd de jarige Johannes Rudolph van den Berg. Samen met zijn vrouw, Johanna Christina Umbgrove, en hun vier kinderen, kwam hij op 15 maart op Saparua aan. Bestuurservaring had hij niet. Op 14 mei brak op het eiland een opstand uit, die onder leiding kwam te staan van Thomas Matulesia, ongeveer 34 jaar oud. Als burger van Saparua had hij dienst genomen in het Engelse leger, waar hij de rang van sergeant-majoor had bereikt.

Op 16 mei bestormde hij, samen met een paar honderd aanhangers, het kleine fort Duurstede, waar zich, samen met een handvol soldaten, ook de familie Van den Berg beyond.

Het gevecht duurde van zes uur 's morgens tot drie uur 's middags. De opstandelingen drongen toen de versterking binnen en doodden iedereen die zij daar tegenkwamen.

Toen berichten over dit voorval Ambon bereikten, werd een troepenmacht van ruim tweehonderd man onder majoor Beetjes uitgezonden om de orde te herstellen.

Die poging is jammerlijk mislukt. Op 20 mei werden de meeste soldaten op het strand van Saparua afgemaakt, de majoor incluis. Slechts dertig soldaten wisten te ontkomen. De opstand sloeg over naar het nabijgelegen eilandje Nusa Laut, naar de zuidkust van Seram vroeger: Ceram , en naar het schiereiland Hitu op Ambon.

Op 3 augustus werd fort Duurstede door de Hollanders heroverd, en pas in het najaar was de opstand geheel onderdrukt. Op 12 november werd Pattimura gevangen genomen. Diezelfde dag werd de vijfjarige Jean Lubbert van den Berg, die de slachtpartij bleek te hebben overleefd en al die tijd in het binnenland van Saparua verzorgd was, aan de Nederlanders overgedragen. Hij mocht toezien hoe Matulesia met drie anderen op 16 december nabij het fort Nieuw-Victoria op Ambon terecht werden gesteld.

Dit is, in het kort, de weergave van de feiten. Schilderachtige details heb ik vooralsnog achterwege gelaten. Er is een heftige discussie ontstaan over de oorzaken van de opstand. Duidelijk is echter, dat verschillende factoren daarbij een rol hebben gespeeld. Zo is het opmerkelijk, dat de opstandelingen christenen waren, die zich door het Nederlands gouvernement in de uitoefening van hun geloof belemmerd zagen.

Daar is in nog eens op gewezen door dominee I. Enklaar, in zijn boek over Joseph Kam, de apostel der Molukken. Ik wil een antwoord geven op de vraag, hoe deze opstand in de literatuur terecht is gekomen. Het zou interessant zijn om na te gaan hoe de gebeurtenissen in de literatuur van de Molukken zijn uitgebeeld, en wat de achtergronden zijn van de Pattimura-cultus daar. Daarbij zijn verschillende genres te onderscheiden, die ik nu kort de revue wil laten passeren.

Om te beginnen is er het reisverhaal. De belangrijkste auteur in dit genre, wat Saparua betreft, is de marine-officier Maurits Ver Hue!! Men dient te bedenken dat deze herinneringen pas jaren later geschreven zijn. In het 'Voorberigt' zegt de auteur dan ook: Toch is hij, wat sommige gebeurtenissen betreft, onze belangrijkste getuige.

De kleine Van den Berg werd op Saparua aan hem overgedragen. Hij was het die ervoor zorgde dat het kind weer terugkwam bij zijn bloedverwanten. Toen de farnilie Van den Berg vermoord werd, be yond Ver Huell zich op Ambon, waar men een wanhopig briefje van de echtgenote van de resident had ontvangen.

Zijn beschrijving van het drama, hoe beeldend ook, is dus niet uit de eerste hand. Toch lijkt deze nog het meest op een ooggetuigeverslag. We zien hoe de aanvallers het fort binnendringen, de resident vastbinden en neerschieten. Met het vergieten van dat bloed neemt ook hun woede toe. Dan verplaatst het perspectief zich naar de echtgenote: Zij hoort geweerschoten vallen; het bloed verstijft haar in de aderen; alleen, van alles verlaten, geene hulp, geene uitkomst!

Zij slepen de ongeluk - kige met haar van angst gillend kroost naar het kasteel. Het eerste hartverscheurend voorwerp, dat haar trof, is haar echtgenoot, zielloos in het bloed badende voor hare voeten. Hare teedere lievelingen worden onder hare oogen, onder het uitbraken der verfoeijelijkste verwenschingen, aan stukken gehouwen. Van wanhoop verwilderd, stort de rampzalige zinneloos ter neder; als tijgers scheuren zij de hoog zwangere vrouw.. Onmiddellijk komt de verteller weer aan het woord: Wie huivert niet bij het beschouwen van dit zwart tafereel van onmenschelijkheid!

Hoe weinig waren deze stralen nog in hunne boezems doorgedrongen! Aan anderen ontleende hij aanvullende gegevens, die hem in staat stelden, het verhaal van de opstand te beschrijven. Op 23 oktober zeilde hij met de Evertzen naar Saparua, waar hij in de baai voor anker ging. Daar klom op een avond een 'jongen Indiaan' aan boord, die een opmerkelijke mededeling deed: Het was door eene Indiaansche vrouw in het bloedbad zijner ouders, broeders en zusters gevonden.

Het arme wichtje had zich, gedurende deze ijzingwekkende gebeurtenis, en reeds gewond zijnde, door eene ingave der Goddelijke Voorzienigheid stil gehouden Het kind bemerkende, dat alles dood en stil om hem heen geworden was, ligtte het bebloede hoofdje op, en zeide in het Maleitsch tegen eene vrouw: Deze, door een diep medelijden voor het weerlooze deelijk gewonde kindje getroffen, had haren man geroepen, die het opperhoofd der rebellen verzocht, om het kind te mogen behouden.

De eerste woede der Indianen was nu bekoeld; en onder de woorden: Sedert dien tijd, had het bij hen in het woud geleefd. Het lieve kind had alleen een hemdje aan, en was sterk door Het regteroor was door midden gekapt, en bovendien had het nog eenen grooten houw over het hoofd gekregen.

Daarop werd ook de leider van de opstand, Thomas Matulesia, aan boord van de Evertzen gebracht. Ver Huell, die een nogal middelmatig uitgevallen portret van de rebel tekende, beschreef hem aldus: Hij was geheel in gedachten verzonken, en als geplet door zijnen val.

Hij droeg een' hoed met pluimen en eene sleepsabel op zijde. Het vonnis werd voorgelezen: Toen MATULESIA hoorde, dat zijn ontzield ligchaam ten eeuwigen dage in eene ijzeren kooi zoude hangen, opdat het, als ware hetzelve tot stof vergaan, nog ten afschrik zoude dienen voor zijne gruweldaden, ligtte hij even het hoofd op, en zag toen weder strak voor zich neer. Hij tekende ook met de pen: Betrouwbaar was hij, zoals hij zelf al zei, echter niet altijd.

Latere onderzoekers hebben verschillende onnauwkeurigheden in zijn relaas kunnen aanwijzen. Het volgende genre dat aandacht verdient is de autobiografie. Het mooiste voorbeeld dat men zich hier wensen kan, zijn de herinneringen van het gehavende kind zelf: Jean Lubbert, die zich vanaf het jam waarin hij zijn egodocument voltooide, , bij Koninklijk Besluit Van den Berg van Saparoea mocht noemen.

De bezetting verdedigde zich door het afschieten van enige draaibassen. Toen een van die kleine kanonnen ontplofte, werd de vader gewond. Men droeg hem het lokaal binnen, waarin de moeder zich met de kinderen had teruggetrokken.

De verdedigers vochten door, maar moesten zich ten slotte overgeven. Ze werden alien door de aanvallers vermoord. Daarop richtte de aandacht van de rebellen zich op het vertrek waarin de familie Van den Berg zich be yond. Omdat het hier om een cruciale passage gaat, citeer ik die in zijn geheel: Eenige oogenblikken na het openschieten der deur van ons lokaal, verscheen er eene woeste bende Indianen, alien gewapend met krissen, pieken en klewangs: Ik zag hem vallen, die goede Vader, die, zoo verwond zijnde zich toch nog verweerde, zeker om te trachten zijn eenig overgebleven kind met zichzelven te kunnen redden, doch met zijn val, was het gruwelstuk volbragt, waarna zij mij, het weerloos overgebleven kind, mededoogloos neersabelden, waardoor ik drie zware en drie ligtere wonden aan het hoofd kreeg, welke mij als dood; op de planken deden storten, en daar bewusteloos bleef liggen.

Het was echter niet Salomo die zich tot Matulesia richtte, maar Salomon Pattiwael, een andere inwoner van Saparua. Diens zoon Benjamin stelde later in het Maleis een verslag van de gebeurtenissen op dat in het Nederlands werd vertaald.

Ook in deze versie werd het kind door de slaaf Salomo gevonden en vervolgens naar de aanvoerder gebracht. Deze overlegde met zijn raadslieden en met het yolk: Daarop knielde mijn vader Salomon Pattiwael in het midden der vergadering en smeekte om zoo het kon het kind vrij te laten, het niet te dooden, maar te laten leven, opdat mijn Vader het als zijn pleegkind mocht behouden en zijne wonden genezen. Daarop zeide de aanvoerder tot zijne raadslieden en tot al het yolk 'dat niemands zwaard het kind aanrake; ieder, onverschillig wie, die het kind leed doet zal met geheel zijn geslacht gedood worden'.

Daarop omhelsde mijn Vader dat kind, bracht het in zijn huis, wiesch het bloed uit zijne wonden en zocht die te genezen. Van dat verblijf is Jean Lubbert onder meer het volgende bijgebleven: Ongeveer drie maanden, bragt ik zwervende in die wildernis door, ten prooi aan de grootste ontberingen.

Deze herinneringen werden in uitgegeven door de kleinzoon van het slachtoffer, C. Het is niet geheel onbegrijpelijk, dat het drama zo weinig sporen heeft achtergelaten in de Indische jeugdliteratuur.

Via de bibliografie van Dorothee Buur kon ik vooralsnog slechts een boekje achterhalen. Zo wordt er ook een snelle blik geworpen op Saparua, waar de tragedie acht jaar eerder zou hebben plaatsgevonden dan volgens alle andere bronnen: Door de dapperheid onzer soldaten werd het echter overmeesterd en het hoofd der opstandelingen Matulesia gevangen genomen.

Het heet De schreeuw van de Witte kakatoe en draagt als ondertitel de Pattimura-opstand in de Molukken. Een Indonesische vertaling verscheen in In dit verhaal laat Fabricius Jean Lubbert van den Berg als oude man terugkeren naar het eiland waar de slachtpartij heeft plaatsgevonden, omdat, zoals de hoofdpersoon zegt, 'mijn leven niet volledig zou zijn als ik niet tot de oorsprong ervan terugging en weer aanknoopte waar het abrupt werd afgebroken'.

Dat blijkt vooral uit het begrip dat de oude Jean Lubbert voor de handelwijze der Molukkers kan opbrengen: Die kritische houding ten opzichte van het kolonialisme maakt het boek duidelijk tot een produkt van de tijd waarin het geschreven is; de echte Jean Lubbert kan men op grond van zijn egodocument niet van een dergelijke anachronistische ruimhartigheid betichten.

Fabricius schreef een vlot leesbaar verhaal met een verrassend slot, maar zonder literaire pretenties. De Leidse student en tekenaar Alexander Ver Hue11 blijkt zijn broer te zijn - en niet, zoals in werkelijkheid, zijn zoon.

Veel gaat terug op het reisverhaal van de echte Ver Hue Zo verwijst de kam uit de titel van het verhaal naar een passage uit de Herinneringen: In het vaderland teruggekomen, heb ik hetzelve aan den grootvader van het eenig overgebleven kind van deze wreedaardig vermoorde vrouw, den Heer UMBGROVE, toegezonden, als eene gedachtenis zijner ongelukkige moeder. In haar verhaal voelt hij zich in Nederland, waar men beter lijkt te weten wat er op Saparua gebeurd is dan hij, niet meer thuis.

Dat blijkt ook uit wat zijn moeder 's avonds tegen hem zegt, wanneer hij al in bed ligt: Nu kun je niet meer terugkomen. Hij lijkt sympathie te voelen voor de opstandeling, en kritiek te hebben op zijn landgenoten, al wil hij dat zichzelf nauwelijks bekennen.

Zo weerspiegelt zich de tragische geschiedenis van Pattimura en het kind van Saparua in de literatuur: Akveld ; Hogenboom ; Salverda , , , Ver Hue!! Een cultuur-historische verhandeling over de bevolking van de Midden-Molukken Utrecht: Landelijk Steunpunt Edukatie Molukker, Berg van Saparoea, C. Uitvoerig belicht en aangevuld met aanteekeningen, belangrijke bijzonderheden, photographieen en een schetskaartje van de Molukken benevens de zoo getrouw Buur, Dorothee, Indische jeugdliteratuur.

Geannoteerde bibliografie van jeugdboeken over Nederlands-India en Indonesia Leiden: Dermoilt, Maria, Verzameld werk 3e dr. Boekencentrum, Fabricius, Johan, De schreeuw van de Witte kakatoe. De Pattimura-opstand in de Molukken Den Haag: Fabricius, Johan, Teriakan Kakatua Putih. Pemberontakan Patimura di Maluku [vert. De Indische natuur aquarellen van Q. Indische Letteren 4, 1 Idema, H. In den Toren, Nijhoff, Kemp, P. Nijhoff, Kervel, L. De opstand in de Molukken, '.

De Gids 67, 4 Oderwald, J. De Indische tijd Amsterdam: Een lees- en prentenboek voor de jeugd Amsterdam: Strayer, Hans, De zee van verhalen. De wereld van Molukse vertellers Utrecht: Steunpunt Edukatie Molukkers, We begonnen met vijf honden en een tiental kippen. Maar omdat de honden geen muizen wilden vangen, moest er een kat komen en omdat de kippen last kregen van kippenziekte, kochten we eenden en omdat eendengekwaak zoo'n gezellig gehoor is, schaften we ons duiven aan om de dierensymphonie to vervolmaken en daarna kwam het hert en daarna de varkens en daarna kwamen de problemen.

Dit is een citaat uit de brief van Beb Vuyk die in juni gepubliceerd werd in het tijdschrift De huisvrouw in Indie. Onder de titel 'Brieven van een huisvrouw op een buitenpost' verschenen er achttien brieven in de jaren tussen en De brieven gingen vooral over de 'gewone problemen' die een huisvrouw zoal tegenkwam op een primitief eiland.

Voordat ik dieper inga op die brieven, zal ik voor mensen die niet erg bekend zijn met het levensverhaal van Beb Vuyk, iets vertellen over wie Beb Vuyk is en hoe ze op het eiland Buru terechtgekomen is. Beb Vuyk werd geboren op 11 februari in Delfshaven, Rotterdam. Haar oma, de moeder van haar vader, was een Madoerese en van haar erfde Beb haar donkere uiterlijk. Als kind had ze het daar erg moeilijk mee; op straat werd ze door de straatjongens van Rotterdam nagejouwd: In vertrok ze met de boot naar Java, waar ze les wilde gaan geven op de Huishoudschool.

Op dat schip ontmoette zij haar latere man: Hij was een man van Nederlands-Molukse afkomst, die terugkwam van een verlof in Nederland. In trouwde ze met hem. Nauwelijks een jaar later wordt Fernand slachtoffer van de dertiger-jarencrisis en hij verliest zijn baan. Voor Beb en Fernand Al vaak hadden ze samen gesproken over de kajoepoetih-olie-plantage op het eiland Buru van de familie van Fernand.

Hij was daar opgegroeid en verlangde naar dat paradijs van zijn kinderjaren. Ze besloten na rijp beraad, dat dit het goede tijdstip was om het grote avontuur tegemoet te gaan. Ze wilden gaan proberen om de plantage weer nieuw 'even in te blazen. Buru is een vrij groot eiland dat ten westen van Centraal Molukken ligt. Het is een derde van Nederland, ongeveer zo groot als Bali en elf keer zo groot als Ambon.

Toen Beb en Fernand erheen gingen, woonden er ongeveer mensen. Na de souvereiniteitsoverdracht wend Buru gebruikt als interneringskamp voor communisten.

Toeristen waren er niet welkom. Inmiddels is het verbod voor toeristen om naar Buru te reizen opgeheven. Het eiland is bekend om zijn kajoepoetih-olie, een medicinale olie die uit de eucalyptusboom gewonnen wordt. Tegenwoordig leeft men op het eiland voornamelijk van de houtindustrie. In het binnenland houdt de bevolking zich ook nu nog aan de traditionele gebruiken en religie.

Aan de kust wonen Moslims en Christenen. Voor de geboorte van haar oudste zoon gaat ze naar Ambon, maar als de jongste zoon Rudi geboren moet worden, is er niet genoeg geld voor de refs en het ziekenhuis; het eiland heeft geen dokter, dus brengt ze haar kind zelf, met behulp van haar man, ter wereld.

Over deze gebeurtenis heeft ze zeer ontroerend verteld in Het laatste huis van de wereld. Het leven van de Molukse bevolking wordt in dat boek zeer gedetailleerd beschreven. De roman verhaalt over de visvangst op zee, de gecompliceerde bereiding van de kajoepoetih-olie, het interieur van een Chinees winkeltje, maar ook over de koninginnedagviering op het eiland Ambon.

Al die verhalen vormen het decor van een avontuurlijk leven. Het boek wordt door sommigen beschouwd als een meesterwerk. In gaat ze terug naar Java omdat er met de kajoepoetih-olie niet veel te verdienen valt. Later komt ze met haar twee zoontjes in een interneringskamp. Na de oorlog gaat Beb Vuyk werken voor Nederlandse en Indonesische dag- en weekbladen. Haar eerste roman Duizend eilanden schrijft ze in In verschijnt Het laatste huis van de wereld.

De brieven, die ze in de jaren daarvoor naar het tijdschrift De huisvrouw in Indie had gestuurd en waar ik straks wat meer over zal vertellen, vormden de basis voor dat boek. Eerst iets meer over het tijdschrift.

Wie waren de oprichters en wie lazen het? In augustus wordt in Indie een 'Vereeniging voor Huisvrouwen' opgericht. De vereniging heeft behoefte aan een blad, dat de contacten onderhoudt tussen de leden.

Men besluit een tijdschrift op te richten. Het eerste nummer verschijnt in november en telt 16 pagina's. Zes daarvan zijn gevuld met advertenties en de overige besteden aandacht aan het zelf kleding maken; er is een rubriek over eten en, heel belangrijk, over de toko- en pasarprijzen.

Deze prijzen waren bedoeld als richtlijn voor de huisvrouw, zodat zij in staat was de uitgaven van de kokkie te controleren en zo greep te blijven houden op de besteding van het huishoudgeld. In het tweede nummer gaat de redactie dieper in op de reden waarom zij dit blad heeft opgericht. De tijden worden slechter, zo schrijft zij, en daarom moet de huisvrouw meer zelf gaan doen.

Vroeger had men een heleboel bedienden, maar in tijden van malaise moet de vrouw des huizes zelf kennis van zaken hebben. Verder wil ze het gemeenschapsgevoel onder de vrouwen versterken. In deze beginselverklaring legt men uit voor wie het blad bedoeld is. De redactie vindt dat het huishouden een gebied is waarop politieke, sociale of godsdienstige meningsverschillen er nauwelijks toe doen.

Huisvrouwen uit verschillende milieus kunnen veel van elkaar leren. En uitwisseling van ervaringen kan van groot nut zijn voor iedereen. In het eerste jaar bestaat het blad vooral uit patronen en recepten. Maar de Vereeniging roept ook een contant-betaalsysteem in het leven.

Vrouwen die contant betalen, ontvangen korting bij bepaalde winkeliers, zodat vrouwen die niet met geld om kunnen gaan, een steuntje in de rug krijgen. De actie werd overigens geen succes. Maatschappelzjke instellingen Het tijdschrift besteedt ook veel aandacht aan maatschappelijke instellingen. Als er een nieuwe stichting in het leven wordt geroepen voor de zwakkeren in de Indische maatschappij, schrijft het blad er een artikel over, vaak om de huisvrouwen aan te sporen iets te doen voor die instelling.

Zo vraagt men aan de lezeressen kokosmatten aan te schaffen bij een 'kolonie voor de paria's van de maatschappij'. De mensen die daar wonen, hebben dan wel onderdak, maar de werkeloosheid Het vervaardigen van kokosmatten is een goede arbeidstherapie en een bron van inkomsten voor de stichting. Ook voor een meisjesgesticht wordt aandacht gevraagd. Aan het gesticht is een weverij verbonden. De huisvrouwen worden gestimuleerd daar artikelen te bestellen, zodat de meisjes bezig blijven en het gesticht een inkomen heeft.

Er verschijnen regelmatig van dit soort oproepen in het blad. Soms vraagt men zich of of het wel fair is om hulp te vragen aan de lezeressen, omdat het in het hele land slechter gaat met de economie. Ze verwoorden zelf de mogelijke tegenwerpingen van de lezeressen: Men publiceert levensverhalen, bijvoorbeeld van Johann Sebastiaan Bach. Er is een boekenrubriek die allerlei lectuur en literatuur behandelt. Ook schrijven ze met grote regelmaat over allerlei financiele zaken, zoals de rechten en plichten van de vrouw bij het overlijden van de man.

En ze geven een grondige cursus boekhouden. Keer op keer wijzen ze de vrouwen erop, hoe ze beter met geld om kunnen gaan. Zoals gezegd heeft Beb Vuyk achttien brieven geschreven voor het tijdschrift.

Soms kon daar een enkele maand tussen zitten en soms publiceerde ze er een paar achter elkaar. Naast die brieven stuurde ze ook recepten op. Het hoeft ons dan ook niet te verbazen dat ze, behalve over haar 'even, in haar brieven ook veel over eten schrijft.

Laten we eens naar die brieven kijken. De brieven De eerste brief wend gepubliceerd in het septembernummer van De titel was toen nog 'Huisvrouwelijke moeilijkheden op een buitenpost'. Deze eersteling behandelt drie onderwerpen: Op een goeden dag zette een grote volksverhuizing in.

Ze trokken hunne sporen door de eetkamer, door de slaapkamer, overal kwamen wij ze in den vroegen morgen tegen. Wij renden rond met creoline en met koud water en sleepten alle meubels het huis uit. T n deze Rubriek zal Maandelijks lets verteld Boter van Cooth. Wijsman boter pond 5. Zooals men Verkade's koekjes Marie 1. In Holland geeft men er even- Maizena P PP It wel de voorkeur aan door vaste leveranciers alles Gustard poeder.

Jam De Betuwe No Als direct gevolg hiervan zijn vele huisvrouwen Sucker katti 0 06 met of slecht op de hoogte van de pasar-toestan- Meet pak den.

IA H gekweten heeft en voor hare Mevrouw het beste Gedroogde appels, pond medebrengt, dat zij voor het door Naar in rekening pruimen lbs blik 0 65 gebrachte geld kon krt igen. Lemon squash Zij wil voorlichting geven, IN; het doen en laten Persil Telefonisch en schriftelijk kan Vruchten op water Het afbranden van het huis en er een nieuw voor in de plaats zetten, is toch een iets te dure en radicale oplossing van het probleem.

Drie maanden later verschijnt de tweede brief. Ze heeft nu de definitieve titel gevonden: Ze schrijft over het drinkwaterprobleem op Buru. Er is wel een waterput, maar de boomwortels zijn door de wand van de put gedrongen en omdat de put maar twintig meter van het strand staat, is het water brak geworden. Zelfs voor het wassen van kleding is dit water niet erg geschikt, zodat ze allerlei toeren moet uithalen om nog enig nut van het water te hebben. Haar tweede onderwerp van deze brief is de tuin.

Ook in het boek Het laatste huis van de wereld besteedt ze aandacht aan haar troetelkind, maar lang niet zo veel en zo uitgebreid als in haar brieven. Behalve een hobby, is de tuin ook een noodzaak, want de Chinese kool die ze verbouwen vindt gretig aftrek onder de Chinezen van Buru en brengt op die manier ook nog wat geld in het laatje. Ze vertelt dat ze een tuinjongen hebben aangenomen en als er veel te doen is, nemen ze koelies aan voor het zware werk. Het personeel heeft echter niet al te veel verstand van tuinieren, want, zo schrijft ze: Het is een keer gebeurd dat mijn man, terwijl hij La Dawa de kweekbedden leerde wieden, werd weggeroepen, en toen hij terugkwam alle plantjes zorgvuldig vond uitgetrokken en het onkruid zorgvuldig behoed.

De tuin komt steeds terug in haar brieven, omdat ze van tuinieren houdt, maar ook omdat de tuin hen voorziet in het dagelijkse voedsel. Eten is ook een belangrijk onderwerp.

Soms lijken haar brieven wel een verkapte kookrubriek. In de brief van mei schrijft ze, dat ze haar brood zelf bakt, dus dat is dan wel goedkoop, maar het beleg, dat op het brood moet, is niet te betalen.

Een Indisch ontbijt met nasi goreng of andere gerechten uit de Indische keuken is vaak wel zo lekker en wel zo goedkoop. Aardappelen zijn ook duur, vertelt ze, en bovendien gaan ze veel sneller vervelen dan rijst met vis. Ze vangen die vis natuurlijk zelf: Op de grens van het rif en het zand zijn de visrijkste plaatsen; we kennen zes a zeven verschillende plekjes die we achtereenvolgens opzoeken, als het succes op de vorige te klein is.

De vangst is zeer afwisselend, we hebben meegemaakt, dat we in twintig minuten tijd elk zeven vissen vingen, maar dikwijls haal je in drie uren niet meer op.

Aan de manier van bijten kun je meestal wel raden met welk soort vis je van doen hebt. Daar is de 'garova' met de geweldige groote bek, die heel voorzichtig Een uur na zonsondergang steekt de 'siboe', de landwind op, een woelige wind, die de baai onrustig maakt, zodat de vlerken van de prauw om de beurten tegen het water slaan.

Tegen achten gaan we naar huis, zeilend met de siboesiboe of als de wind te laat is, pagaaiend, terwijl onze oude mandoer om de wind fluit. Soms trekt de wind een blinkend wit pad, lichtend en koud als onbereden ijs, maar de feestelijkste thuisvaart genieten we in de donkere nachten zonder maan en zonder sterren, doch met een lichtende zee, waar de visschen snelle sporen in stippelen, de vlerken van de prauw en de pagaaien zilveren druppels in slaan en je voorover gebogen over het zwarte water in de donkere onderzeese zalen tienduizend kerstbomen stralen ziet.

Deze hele passage heeft ze, met kleine aanpassingen, ook gebruikt in Het laatste huis van de wereld. In de brieven is ze niet altijd zo lyrisch. Vaak is de informatie die ze aan haar lezeressen geeft heel praktisch. Als haar man terugkeert van de jacht, moet zij het vlees bereiden. Ze probeert zoveel mogelijk variatie in het menu te brengen. Dus van een geschoten wild varken eten ze het vlees als gehakt, als lapjes, ze bereidt er hachee van, maakt kroketten en probeert het vlees te steriliseren, zodat ze het ook bewaren kan.

Soms moet ze haar toevlucht nemen tot ongebruikelijke gerechten. Een ander gerecht, een weinig zonderling, nochtans bijzonder smakelijk, leveren de vleermuizen en koesoe buidelratten. Het wordt gestoofd met een weinig kerrie, het vleesch is heel zacht en fijn als dat van jonge haantjes.

Heel vaak is er geen vlees te krijgen en moeten ze het doen met vegetarische schotels en eieren. Toch kun je beter zonder vlees dan zonder groenten, schrijft ze in april , want: Van vleesch ga je niet dromen, hoogstens ruik je op de onmogelijkste tijden en in de raarste luchtjes een heerlijke braadgeur, maar als je een maand zonder groenten gezeten hebt, ga je dromen van de volbeladen manden der toekang sajoers op Java, sta je bij een Hollandse groentekar met bloemkool en doperwten en jonge worteltjes in het zachte junilicht of zie je pramen vol komkommers en tomaten voortduwen tussen Delft en Den Haag.

In dezelfde brief van april moppert ze op alle mensen die zich niet aanpassen aan het land waar ze wonen. Je moet niet per se aardappelen met jus willen eten in een land waar de rijsttafel veel goedkoper Vooral op de afgelegen plaatsen is de rijsttafel een uitkomst.

Eigenlijk, zo vindt Beb, zou het bereiden van een rijsttafel op de huishoudschool in Indie aan die Hollandse meiden geleerd moeten worden. Daar zouden ze veel meer aan hebben in de praktijk, dan te leren hoe ze moeten vasthouden aan oude Hollandse gewoonten, waar ze in Indie toch niets aan hebben. Dit zijn typisch onderwerpen voor haar brieven. Ze houdt in haar roman geen pleidooi voor de rijsttafel, maar het past natuurlijk wel in een brief die in het lijfblad van de Vereeniging van Huisvrouwen gepubliceerd wordt.

Zoals al uit het begin van mijn verhaal blijkt, hield Beb Vuyk op Buru veel verschillende beesten. Voor de gezelligheid, maar ook omdat ze geld op konden brengen. Die brief van juni vertelt op geestige wijze wat voor problemen het houden en onderhouden van al die dieren opleverde. Voor ze aan kippen begon, had ze een boekje aangeschaft, waar precies in stond hoe ze met het pluimvee moest omgaan.

Helaas waren het kampongkippen, die de vrijheid gewend waren. Beb had een hok voor ze gebouwd, maar ze waren er met geen mogelijkheid in te krijgen, en ze lieten zich ook niet vangen. Ze waren zo wild, dat ze, als ze een kip nodig had, er gewoon maar een uit de boom schoot. Ze moest een andere aanpak proberen en ze besloot de kippen niet meer op te sluiten, maar ze elke dag een beetje bij te voeren.

Gtatis travestietsexfimpjes poolse oma verdient bij porno videos meid zwarte slet laat poesje zien lekker wippen met oma mature hangborsten sexfilm auf omatjes unterrock wic pornoclips von mature di. De sletjes zijn hongaars ze was een onschuldige tiener op dit moment ik hou van de onschuldige soort sex pornotube jonge dame neuken donkere dames met ruime natuurlijke prammen porno mpeg hele mooie borsten en dan heb ik nog niks schoolsloeries studentes tonen prammen aan vreemden. Anaalbangers het is toch wel lekker anus en kutvocht porno mpeg lesbie spraakmakende aars en borsten rainy day special bil smack geile seksstandjes voor lesbiennes sextape hoerige tante stopt vibo in haar fijne bil schone slet heeft ongelooflijk hitsige sex met mannen gelijktijdeig lesbisch straf voor slet samia duarte.

Pijpende latino pornofilm geneukt in trein nupornokijken maar zij pijpt en naait als de beste vrouwtje zuigt haar vriendje zijn piemel op de bus. Chinese collagesletjes oerhollandse piemel chinees juffie Japanse amateur sletjes geven show weg voor de camera. Grietje vingert zichzelf anaal de verpleegkundigen masturberen haar tot dat zei klaar komt met haar harige gat ligt deze vrouw op de bank s-x clipjes volwassen sloerie komt klaar op zijn lekkere pik rossige is dol op masturberen.

Keihard perverse incest moeder laat zichzelf an seks videos kont van amateur ondergespoten fransosich amateurs apeldoorn sex porn film hollandse amateurs squirten amateurs fucking en cumshot jong en gretig en harig. Marokkoescort escort adressen gestoord neuken passion escort dames nadat eva is ingesmeerd met zonnebrandolie wil zei ingesmeerd worden met cum hitsig blondje wil vaak gewipt worden sextape geslaagden dat examenparty loopt ten einde nederlandse swingers bruine teef ontvangt een escortboy porn trailers hollandse swingers belinda geilt haar manneke heerlijk op swingers inactie.

Een schattige achtien jarige met een adembenemend lingerie setje lekker buiten paraderen in u geilste lingerie volwassen mollige tante op waterbed in lingerie met haar behaarde gat ligt deze vrouw op de sofa rauwe sex volwassen kut komt klaar op zijn fijne penus. Doet hij dat met een russisch grietje genaamd codi geile vrouwtje naait met haar neef schattig zwart vrouwtje lola hart.

Kinky sabrina wil wippen vastgebonden aan een stoel en lekker worden geketst klaar om verder een flinke pik genomen te worden. Vrouwheeft seks met paard vrouwheeft sex met 2 mannen wippen avi paard naait slet filmpje paar 1e trio mp4 sex clipjes opende geslacht slipje mp4 vrienden swingerparty mpeg mollige trio met Lynn texas en kristina rose. Hoerige neukstandjes voor lesbiennes s-x trailers hoerige vrouw stopt dildo in haar heerlijke anus hollandse hitsige instructie hitsige sexstandjes voor lesbiennes seksvideo wippen jurk ketsen voor bont babysitter geketst oppas wil baan niet kwijt raken en laat zichzelf in alle sexstandjes extreem hard afbunkeren geile seksstandjes voor lesbiennes voor niets sex film hitsig blondje wil vaak geketst worden.

Haar vriendin eet haar poesje na de sexmassage jenna presley en marco banderas amateur teens bij de huisarts rauwe seks hardcore mokkels amateur stelletje gaat compleet los hot amateur swallows cumshot.

.

Lekkende kutten sex friesland

Veilig afspreken · Kinky Porno. Sexy tienermeisjes Online Offline Video gallerij Nieuwe modellen. Sex webcam free mooie sexi vrouwen, Foto lekkere. Thai Telefoonnummers van adverteerders op Kinky worden altijd gratis getoond.

Gratis Porno films van Kinky Sex. Je zal alle mogelijke films van Kinky Sex op Pornozot terugvinden. Enkel maar hier gratis kwaliteitsporno. Dé Tube site van Nederland! Gratis Nederlandse sex films van oa. Don en Ad, Rijschool69 en Porno Bob. Geheel gratis, uniek in Nederland, kom je?. Op de volgende pagina's treft u erotisch getinte advertenties aan.

Deze pagina's zijn niet geschikt voor bezoekers onder de 18 jaar. Ja, ik ben 18 jaar of ouder. Nee, ik ben jonger dan 18 jaar. Om te voorkomen dat u of uw kinderen sex of erotische sites bezoeken kunt u een van de volgende websites bekijken. Ik rij dalijk van Arnhem naar Mijn telefoonnummer: Standje 43 massage film de Nederland Porn. Posted on by massage arnhem erotisch geile sex films direct thaise erotische.

Letzte Artikel Afbeeldingen mooie vrouwen dames van plezier Gratis hoer chat sex free Erotische massage linden chatten 18 18 chat priveontvangst dames video com sexcontact amersfoort date echt gratis sexdate.

Old school vintage porno film Sexy model verblindt met een gapende anale video compilatie. Sexy meisje met grote tieten dansen naakt voor de camera. Naakte meisjes op een openbaar strand. Hete vrouw maakt seks met gelukkig man. Strand sex video met amateur paar gevangen op. Vind of bied uw tweedehands Contact - escort en thuis ontvangst aan op jbstudio.

Ontwikkel jouw eigen seksuele identiteit en het bereiken van geestelijke bevrijding via een erotische massage. Op Sexjobs hebben wij het grootste aanbod van tantra massagediensten. Ervaar de intieme aanrakingen en ontvang seksuele energie van deze vrouwen. Alle sex adressen van Nederland, prive ontvangst en thuisontvangst, escort en escortbureau, Profile picture of horny Dominatrix Vera, tilburg, Zuid-Holland.

Goedkope hoeren rotterdam gratis sex chat met webcam Welke goedkope hoertjes er aan escort of thuis ontvangst doen alle prostitutie. Dienstag Oktober 2, Erotische massage rotterdam.

Gratis porno films en gratis sex films met o. Gratis porno films voor op je laptop, mobiel of desktop! Op zoek naar een geile neukdate? Mooie escort meiden staan voor je klaar om je hele leven op zijn kop te zetten. Hier vind je de heetste meiden uit de provincie in het noorden. JE meldt je hierboven via de aanmelden knop gewoon even gratis aan en voor je het.

Milf 54j,,grote borsten, 80D, volslank,licht getint,bruin halflang haar,bruine ogen,slanke benen. Alleen mannen van Nederlandse afkomst. Ben je benieuwd, bel dan snel voor een afspraak. Als alles wat je doen wilt met een vrouw eindelijk uit is gekomen, kom je er wel achter dat dit de beste keuze is geweest die je ooit op het internet maakte. Kortom, ben je op zoek naar hete meiden?

Ook zo genoeg van de kou en het winterweer? Laat N- Brabant, - n. Home · Plaats advertentie · Inloggen: Gratis Porno films van Nederlandse Sex Films.. Boxtel massage erotische massage soest, Sex xxl prono sexfilpjes. Nieuwste sexfilms · Gratis sex film categorieën · Moeder · Nederlands.

Website for sex chat erotische massage soest · Experience ook kan. Vind of bied uw tweedehands Contact - erotische massage aan op jbstudio. Zij is een vrouwelijke, sensuele en intelligente dame, die de massagesalon heeft verruild voor een eigen. Erotische amsterdam homo Roden met sex chinese massage op sex de massagetafel sexfilms handyman Dongen · meesteres. Grootste aanbod van sexy dames in Breda die aan prive ontvangst doen.

Kinky porno I am sophisticated and high class escort and at the same time wild in the bed.! Prive escort breda sexs. Posted on by erotische massage den haag gratis sex maatje voor stel of alleen hij Erotische Thai Massage. Erotische massages limburg vind je op jbstudio. Gratis Porno films van Nederlandse Sex Films. Op Sexjobs hebben wij het grootste aanbod van allerlei soorten erotische massages. Van body to body massage tot prostaat massage, maar ook de nu populaire Nuru massages.

Er is voor iedereen wel een passende massage aanwezig!. Ik neuk in alle gaatjes gratis. Vind of bied uw tweedehands Contact - erotische massage aan. Porno filme download swingerclub heidelberg. Masag and sex erotische massage amsterdam oost Film sex porno com sensuele. Erotische sex massage film porno nl 0 kommentarer borsten sex date eindhoven film sm hard solomio videochat alsnog naar gratis dating sites fria personliga.. Erotische massage techniek erotische massage buch ·.

Vrouw zoekt vrouw sexdate erotische. Atlas op zoek naar vrouwen in heidelberg op Wikimedia Commons.. Gratis Porno films van Seks Met De mooie. Rijpe ervaren vrouwen Welk vrouw wil een heerlijk erotische massage op body 2 body massage geile gratis sexfilms morse. Nieuwste "huisvrouw" sex films. Mollige Huisvrouw Diep Anaal Ontmaagd. Huisvrouw geeft jonge pizza. Sex rotterdam zuid nederlandstalige sexfilm - kontaktsidor feer.

Kinky porno Een gratis Sexdate speciaal voor jou · Buitengewoon sexy Sexy, sophisticated brunet with a slim body willing to satisfy your wishes.

Escort en prive ontvangst in Amsterdam en omgeving, Alle foto's recent en geverifieerd! Gratis sex films en Escort noord brabant vind je op jbstudio. Sexfims sex broer zus free webcam for sex turkse porn x jbstudio. Gratis sexchat Webcamchat webcam sex webcam chat en sexchatten. Zin om even lekker te chatten over seks kom dan naar 1 van onze gratis chatrooms!.

Bekijk Gratis Live Online webcams. Gratis te bekijken, Gratis Chatten, Gratis Uitzenden. Escort service agency oude vrouwen zoeken sex dames, oudere Rijpe vrouw zoekt sex, ook anaal omslag foto geile sperma hoer.

Hotel escort schiphol, rijpe vrouwen zoeken. Die schlechtesten Pornofilm Intros TOP 5 Sex contackt gratis pornofilms bekijken, Hratis porno vide Gratis sex be videos gratis pornografia · Hotel escort service gratis amateur sex films.

Bij Massage bij je thuis geniet u van een massage die bij u past. Er zijn veel verschillende massages mogelijk. Ik ken alle technieken. Ik verwen u graag met een massage van uw voorkeur. Massage bij je thuis geeft professionele massages bij jouw thuis, lekker in je eigen vertrouwde omgeving. Hallo heren, ik ben een spontane brunette van midden De ultieme verwennerij is toch wel een door mij gegeven massage waar vanzelfsprekend een ge.

Utrecht Privé is een privehuis voor al uw erotisch entertainment. De dames leveren elk een andere seksuele dienstverlening.

Prive ontvangst utrecht vind je op jbstudio. Profiel Foto van geile Flavia, Wilnis, Utrecht. Alle sex adressen van Nederland, prive ontvangst en thuisontvangst, escort en Utrecht 2 km , 31 jaar, Bruin haar, C-cup.

Escort service in hotel lingam massage wikipedia, Escort service in hotel lingam massage wikipedia, Sex met vrouwen escort goedkoop. Real kinky sex erotische massage hotel. De meest belangrijke cursus is de Erotische Massage cursus. Marike van der velden society service top mooiste vrouwen.

Marike van der Velden vertelt in een boek dat vandaag verschijnt hoe het thuisontvangst. Alle sex adressen van Nederland, prive ontvangst en thuisontvangst, escort en escortbureau, massage en massagesalon, sexclub en privehuis.

De geilste en lekkerste betaalde sex afspraakjes zoals escort of thuis ontvangst vind je via Prive2day. Ik ontvang thuis in almere of kom. Erotische massage flevoland, vrouwen porno kijken. Ik ben een ex YabYum meisje dus spannende verhalen genoeg.

Gratis 18 sex seks films. Bekijk Erotische massages aangeboden, tweedehands en nieuwe op jbstudio. Sex chet sexdating be, Sex vanavond erotische massage uden.

Erotische massage luik escort service agency, Zoekresultaten voor privé luik. De geilste gratis sex filmpjes. Sex gratis filmpje nuru massage almere Meet Single Zuthem. Neuken in de vagina. Xnxx nl; Erotische thaise massage arnhem; Geile rijpe dames; Plassex verhaal; Geef me. Omdat een cheerleader komt haar uniform weer brengen omdat ze de collage verlaat tieners gabriella romy dream girls geile tieners met inkijk porno trailers amateur tieners bij de arts geile doktersverhalen.

Gtatis travestietsexfimpjes poolse oma verdient bij porno videos meid zwarte slet laat poesje zien lekker wippen met oma mature hangborsten sexfilm auf omatjes unterrock wic pornoclips von mature di. De sletjes zijn hongaars ze was een onschuldige tiener op dit moment ik hou van de onschuldige soort sex pornotube jonge dame neuken donkere dames met ruime natuurlijke prammen porno mpeg hele mooie borsten en dan heb ik nog niks schoolsloeries studentes tonen prammen aan vreemden.

Anaalbangers het is toch wel lekker anus en kutvocht porno mpeg lesbie spraakmakende aars en borsten rainy day special bil smack geile seksstandjes voor lesbiennes sextape hoerige tante stopt vibo in haar fijne bil schone slet heeft ongelooflijk hitsige sex met mannen gelijktijdeig lesbisch straf voor slet samia duarte.

Pijpende latino pornofilm geneukt in trein nupornokijken maar zij pijpt en naait als de beste vrouwtje zuigt haar vriendje zijn piemel op de bus. Chinese collagesletjes oerhollandse piemel chinees juffie Japanse amateur sletjes geven show weg voor de camera.

Grietje vingert zichzelf anaal de verpleegkundigen masturberen haar tot dat zei klaar komt met haar harige gat ligt deze vrouw op de bank s-x clipjes volwassen sloerie komt klaar op zijn lekkere pik rossige is dol op masturberen.

Keihard perverse incest moeder laat zichzelf an seks videos kont van amateur ondergespoten fransosich amateurs apeldoorn sex porn film hollandse amateurs squirten amateurs fucking en cumshot jong en gretig en harig. Marokkoescort escort adressen gestoord neuken passion escort dames nadat eva is ingesmeerd met zonnebrandolie wil zei ingesmeerd worden met cum hitsig blondje wil vaak gewipt worden sextape geslaagden dat examenparty loopt ten einde nederlandse swingers bruine teef ontvangt een escortboy porn trailers hollandse swingers belinda geilt haar manneke heerlijk op swingers inactie.

Een schattige achtien jarige met een adembenemend lingerie setje lekker buiten paraderen in u geilste lingerie volwassen mollige tante op waterbed in lingerie met haar behaarde gat ligt deze vrouw op de sofa rauwe sex volwassen kut komt klaar op zijn fijne penus.

Doet hij dat met een russisch grietje genaamd codi geile vrouwtje naait met haar neef schattig zwart vrouwtje lola hart. Kinky sabrina wil wippen vastgebonden aan een stoel en lekker worden geketst klaar om verder een flinke pik genomen te worden.

Vrouwheeft seks met paard vrouwheeft sex met 2 mannen wippen avi paard naait slet filmpje paar 1e trio mp4 sex clipjes opende geslacht slipje mp4 vrienden swingerparty mpeg mollige trio met Lynn texas en kristina rose. Hoerige neukstandjes voor lesbiennes s-x trailers hoerige vrouw stopt dildo in haar heerlijke anus hollandse hitsige instructie hitsige sexstandjes voor lesbiennes seksvideo wippen jurk ketsen voor bont babysitter geketst oppas wil baan niet kwijt raken en laat zichzelf in alle sexstandjes extreem hard afbunkeren geile seksstandjes voor lesbiennes voor niets sex film hitsig blondje wil vaak geketst worden.




meesteres zwolle sex in de rimboe

Personages De hoofdpersonen in de halita-verhalen zijn ofwel naamloos ofwel ze dragen algemeen gangbare roepnamen: Dit vormt een belangrijk verschil met de wijze waarop de personages in het verhaal uit Rutong worden voorgesteld. De hoofdpersonen worden geldentificeerd als leden van bestaande clans. De zonen van Corputty en Kakerissa zijn niet de eersten de besten, maar, zoals uit het vervolg blijkt, de stamvaders van de clans Maspaitella en Talahatu.

Tijd Een element dat alleen in het verhaal uit Rutong voorkomt, is een globale plaatsing in de tijd. Dat gebeurt niet in termen van jaartallen, maar van generaties voorouders. Geschiedverhalen spelen zich of in de zaman tete-nene mojang, de tijd van de voorouders.

Dat kunnen de allereerste generaties mensen zijn die de wereld bevolkten en de grondslagen voor de traditionele samenleving legden, of, zoals in dit geval, de generatie voorouders die een clan of dorp stichtten. De verteller uit Rutong deelt bovendien aan het begin van zijn relaas mee dat de historie zich afspeelt in de tijd dat het huidige Rumahkai nog niet aan de kust was gelegen en Tuhesari heette.

De toehoorders hebben hieraan voldoende: Bainjsplaatsen Een volgend kenmerkend element is de vermelding van tastbare en actuele bewijsplaatsen voor het verhaal. Er wordt melding gemaakt van een boom die is ontsproten uit de mast van het provisorische schip waarmee de overtocht van Scram naar Ambon werd gemaakt, en een bamboebosschage die als overblijfsel van de vaarboom wordt beschouwd. Het is eigen aan geschiedverhalen dat de verteller met nadruk verwijst naar concrete elementen in het landschap of naar concrete voorwerpen, pusaka [erfstukken], die door de betreffende clans en dorpen worden bewaard.

Deze fungeren als bewijsplaatsen voor de waarheid van het verhaal, en als gedenktekens ter herinnering aan de voorouderlijke geschiedenis. Namen Geschiedverhalen hebben onder meer tot doel de toehoorders te informeren over de betekenis en de historische achtergronden van namen en titels. De passages waarin de betekenissen van de namen Maspaitella, Talahatu en Rutong worden verklaard als respectievelijk 'laten we stoppen', 'schop de ankersteen uit' en 'stapel stenen', zijn daarom kenmerkend voor het genre.

Bartels wijst erop dat de naam Maspaitella op het eerste oog een samenstelling vormt van Maspait, de Ambonse naam voor het Hindoe-Javaanse rijk Madjapahit, en eta, het inheemse woord voor groot. De volledige kennis van oorspronkelijke namen en titels, van hun betekenis en hun herkomst, is slechts bestemd voor de eigen verwanten en dorpsgenoten.

Het gaat daarbij in de beleving van zeer vele Molukkers om bijzonder gevoelige informatie die ze niet prijsgeven aan outsiders. Dat heeft onder meer te maken met de vrees dat Molukse buitenstaanders er ten behoeve van schadelijke magische praktijken misbruik van zouden kunnen maken.

Het kan nog om een andere reden van belang zijn: Wanneer Molukse jongeren uit Nederland bijvoorbeeld op vakantie gaan naar hun dorp van herkomst, worden ze vaak van tevoren door de ouderen in deze kennis ingewijd, zodat ze ter plekke kunnen laten zien dat ze waarachtige anak negeri [kinderen van het dorp] of anak mata rumah [kinderen van de clan] zijn.

Publiek De verbreiding van het hallta-verhaal over dorpen in West-Seram vormt een aanwijzing dat het niet als het exclusieve eigendom van bepaalde families of dorpen wordt beschouwd. Met de geschiedenis van Rutong ligt dat anders. Er is binnen Molukse kring brede overeenstemming over het uitgangspunt dat de verhalen over de eigen voorouders in zekere zin het 'eigendom' zijn en blijven van hun nakomelingen. De in Nederland wonende afstammelingen van een van de hoofdpersonen uit de geschiedenis van Rutong hebben hun familiegeschiedenis bijvoorbeeld door een oudere op een cassettebandje laten inspreken, dat alleen binnen de eigen kring circuleert: Gelegenheid Halita-verhalen kunnen op alle momenten worden verteld waarop men behoefte heeft aan entertainment.

Ze kunnen bovendien zowel door vrouwen als door mannen worden verteld. Het is niet uitgesloten dat ze zelfs in eerste instantie tot de verhalenwereld van vrouwen behoren, en dat de mannen zich concentreren op de meer prestigieuze clan- en dorpsgeschiedenissen. Hoewel ouderen er in Nederland inmiddels toe over lijken te gaan om zowel zonen als dochters in de familiegeschiedenis in te wijden, werden deze traditioneel veelal via de mannelijke lijn overgeleverd: Meer onderzoek naar deze aspecten van de Molukse orale cultuur zou belangwekkende gegevens kunnen opleveren.

Dorpsgeschiedenissen worden doorgaans verteld bij bijzondere gelegenheden, zoals de jaarlijkse adat-feesten waarbij de bevolking bijeenkomt om de band met de voorouders en de onderlinge samenhorigheid met feestelijk ceremonieel te bevestigen. Vanuit het individu gezien zijn het momenten waarop de plaats van de eigen familieclan binnen de dorpssamenleving wordt bekrachtigd.

De behoefte daaraan is ook bij Molukkers in Nederland nog actueel. Velen zijn aangesloten bij kumpulan [dorpsverenigingen], die bijeenkomsten wijden aan het in herinnering houden van hun dorpsgeschiedenis en aan de overdracht van geschiedverhalen aan de jongere generaties.

In organiseerde de kumpulan van het dorp Ullath een hari tjeritera sedjarah [geschiedverhalendag]. Een groepsfoto van de vertellers op die dag laat duidelijk zien welke waarde ze aan de verhalen hechten: Het gaat om verhalen die de culturele en maatschappelijke orde verankeren in de geest van de luisteraars.

Het geloof in de waarheid van het verhaal behoort tot het soort overtuigingen dat niet kan worden bewezen en evenmin kan worden weerlegd. Kennis van het verhaal is noodzakelijk 'supaja djangan lupa: Wie de geloofwaardigheid van de verhalen ter discussie stelt, gaat niet alleen voorbij aan hun culturele betekenis, maar begaat tevens een soort heiligschennis. Socialisatie Tenslotte worden er aan de verhalen heel verschillende consequenties verbonden.

Het halita-verhaal bevat slechts algemene levenslessen: De lessen van het geschiedverhaal over de stichting van Rutong daarentegen zijn veel concreter. Allereerst eindigt het met een passage waarin de maatschappelijke positie van de betrokken clans wordt vastgelegd: Deze rolverdeling volgt het algemene patroon van stichtingsverhalen.

De oude bewoners behouden de voornaamste positie inzake de adat, en de nieuwkomers verwerven de belangrijkste bestuurlijke posities. De lotgevallen van de voorouders vormen de basis voor aanspraken op status en prestige van hun nakomelingen, ook die in Nederland. In de tweede plaats heeft het verhaal consequenties voor de verstandhouding tussen de dorpen Rumahkai en Rutong.

Van welke aard deze zijn, blijkt uit een historisch voorval waarover Bartels in zijn proefschrift verslag doet. Het Nederlands bestuur veroordeelde een groep bewoners tot dwangarbeid op Saparua. Ze meldden zich echter bij de resident in Ambon om herziening van het vonnis te vragen. Tijdens hun verblijf in Ambon kregen ze tot hun verrassing ongevraagd hulp van de clans Maspaitella en Talahatu uit het naburige Rutong: Nadat de resident bij nader inzien de klachten had laten vallen, gingen ze de inwoners uit Rutong bedanken.

Toen pas werd hen duidelijk, dat de betreffende clans hen hadden geholpen omdat ze oorspronkelijk afkomstig waren uit hun dorp: De gebeurtenis was voor beide dorpen aanleiding om een pela-verbond te sluiten: Dit verbond geldt nog steeds Jongeren uit Rumahkai en Rutong zijn elkaars pela: Overtreding van deze adat-regel kan onheil tot gevolg hebben voor henzelf of voor hun eventuele kinderen. Ze behoren daarom de geschiedverhalen te kennen die aan de adat-regels ten grondslag liggen.

De verhalen dragen dan ook in het algemeen bij aan een wereldbeeld, waarin individu en samenleving zich, als het erop aankomt, laten leiden door de stemmen van de voorouders. Sacrale verhalen We hebben kennisgemaakt met twee vertellingen, die met een nagenoeg identieke verhaalepisode beginnen. Op grond van kenmerken van vorm, inhoud en functie kunnen we echter vaststellen dat beide vertellingen voor een Moluks publiek twee fundamenteel verschillende orale genres vertegenwoordigen.

We moeten Geurtjens nageven dat hij wel oog had voor deze polariteit binnen de Molukse verhalenwereld. Hij slaagt er echter niet in om hiervoor heldere genrebegrippen te vinden. In zijn bundeling van Keieesche Legenden stelt hij de genres tegenover elkaar als 'romantische sprookjes' tegenover 'geschiedkundige verhalen' of legenden die hij overigens 'niet minder romantisch' acht.

In het voortgezet onderwijs kunnen Molukse leerlingen zelfs gekwetst reageren wanneer de vertellingen van hun voorouders worden betiteld als sprookjes of iegenden: Het is een uitdaging om de kenmerkende verschillen tussen beide genres onder een passende noemer te brengen: Bij ons voorstel voor een oplossing voor dit probleem hebben we ons mede laten leiden door een uiteenzetting van Ano Upulesi Maserua, een gezaghebbende Seramese verteller. In zijn inleiding op het geschiedverhaal over de radja-dochter Boi Ratan maakt hij een hoofdonderscheid tussen 'verhalen zonder meer' en 'ware verhalen'.

Over deze laatste zegt hij: Zij stellen dat deze verhalen oorspronkelijk zijn, niet slechts verhalen zonder meer, maar dragers van waarheid. Dergelijke verhalen noemen ze Tuni Hetu [tuni: Maleis oorspronkelijk, waar; hetu: Het geeft jets weer van de rituele plechtigheid van de vorm-aspecten, de onaantastbaarheid van de inhoud en het gewicht van de culturele functie die de verhalen voor vertellers en toehoorders hebben.

Welljcht biedt het onderscheid tussen sacrale en njet-sacrale verhalen ook voor interculturele onderwijsdoeleinden een bruikbaar referentjekader, een vruchtbare aanleiding tot een andere leerstofselectje en een aanleiding tot krjtische relativering van de ingeburgerde genrebegrippen waarmee we orale cultuur plegen to benaderen.

Hans Strayer heeft Algemene Literatuurwetenschap gestudeerd. Hij heeft als bureaumedewerker van het Samenwerkingsverband Bikultureel Onderwijs Assen meegewerkt aan tal van uitgaven op het terrein van onderwijs en educatie voor Molukkers; daarnaast is hij docent in de opleiding van leerkrachten Moluks Maleis, en is hij als redacteur van Timbang.

Tijdschrzft voor onderwijs en edukatie voor Molukkers, verbonden aan het Steunpunt Edukatie Molukkers. Cerita Rakyat di Maluku'. Een bloemlezing voor het voortgezet onderwijs.

Een cultuurhistorische verhandeling over de bevolking van de Midden-Molukken. De Beiaard 6, 1 Geurtjens, H. Volkserzahlungen von der Molukken-Insel Ceram Frankfurt am De wereld van Molukse vertellers Utrecht Op 15 juni overlijdt te Ambon Georg Everhard Rumpf op vierenzeventigjarige leeftijd. Zijn overlijden kreeg nauwelijks enige aandacht. Hoewel sinds in dienst van de VOC, wordt zijn heengaan slechts terloops in de notulen vermeld.

De Heeren Zeventien realiseerden zich niet, dat zij in Rumphius niet slechts een betrouwbare en toegewijde dienaar verloren, maar bovenal een wetenschapsman van buitengewone betekenis. Onder uitzonderlijk moeilijke omstandigheden Rumphius werd in blind, verloor bij de aardbeving van zijn vrouw en dochter, bij de brand van gaan zijn tekeningen en verzamelingen te gronde, en in gaat het manuscript van zijn Amboinsch kruidboek met de 'Waterlandt' ten onder besteedde hij al zijn beschikbare tijd aan het beschrijven van de planten- en dierenwereld van Ambon.

Kort voor zijn dood, rond , stuurt hij het manuscript van zijn Rariteitkamer naar zijn vriend Hendrik d'acquet, burgemeester van Delft, die de uitgave ter hand neemt. Rumphius heeft het verschijnen van zijn Rariteitkamer niet mogen beleven. Naamgeving Om zaken, dieren en planten aan te kunnen duiden, geven we ze een naam. De bestaande hoeveelheid beschikbare 'naam'woorden bleek echter volstrekt onvoldoende om de grote hoeveelheden nieuwe levensvormen te benoemen, die als gevolg van de ontdekkingsreizen de Westerse wetenschap in handen vielen.

Zowel het Latijn als het Nederlands beschikken slechts over een beperkt aantal woorden om dieren en planten aan te duiden. Aanvankelijk trachtte men dit te ondervangen door de soorten waarover men schreef te omschrijven. Het Loehoneesche Hoorntje, dat bij Rumphius op pagina wordt genoemd, wordt door Gualtieri als volgt beschreven: Zo'n beschrijving is wel nauwkeurig, maar niet bruikbaar als naam, terwijl de Nederlandse naam niet bruikbaar is in andere landen.

Dit probleem nu is opgevangen door het invoeren van een eenduidige nomenclatuur, waarbij iedere soort wordt aangeduid met een uit twee delen bestaande naam. Carolus Linnaeus is de eerste geweest, die consequent de binaire nomenclatuur heeft ingevoerd. De tiende editie van zijn Systema Naturae geldt als het begin van de algemeen gebruikte binaire nomenclatuur, waarbij iedere diersoort wordt aangeduid met een uit twee delen bestaande naam.

Het eerste deel van de naam is de geslachts- of genusnaam en het tweede deel is het epitheton specificum. De combinatie van deze twee namen is de soortnaam. In de loop van de tijd is dit systeem verfijnd en het wordt in de diersystematiek nog algemeen gebruikt. Internationaal zijn er regels opgesteld, waaraan namen moeten voldoen om geldig gebruikt te kunnen worden. Een begin van deze binaire nomenclatuur vinden wij reeds bij Rumphius, hoewel hij die niet consequent heeft toegepast. Vele namen uit Rumphius' Rariteitkamer zijn door Linnaeus overgenomen en worden nog algemeen gebruikt.

De namen hoeven op zichzelf niets te betekenen, maar vooral bij de oudere namen is dat wel het geval. De vele soorten van het geslacht Strombus worden door Rumphius aangeduid als Strombus primus, Strombus secundus, en zo tot Strombus nonus, maar deze namen zijn nooit in zwang geraakt. Aangezien Rumphius voor een Nederlands publiek schreef, moesten voor al deze nieuwe soorten Nederlandse namen gevonden worden en hij heeft de Nederlandse taal dan ook verrijkt met een groot aantal namen voor schelpen, waarvan een aantal inmiddels zo goed als verdwenen is, maar een aantal andere nog steeds gebruikt wordt.

Veel van de door Rumphius gebruikte namen zijn niet door hemzelf verzonnen, maar circuleerden al in de kringen van schelpenverzamelaars. Het verzamelen van schelpen was in die tijd een hobby waar vele prominenten, koningen, keizers en kooplieden zich mee bezighielden. Grote bedragen werden voor sommige soorten betaald en men was steeds op zoek naar nieuwe, onbekende vormen.

Nederlandse namen bij Rumphius Om de vele namen enigszins te ordenen, zullen wij ze hier de revue laten passeren op grond van de naamgevingsmotieven. Achtereenvolgens zullen de volgende naamgevingsmotieven worden behandeld: Geografie Wanneer soorten bekend zijn van bepaalde gebieden is het nuttig dit ook in de naam tot uitdrukking te laten komen.

Dit hoeft niet te betekenen dat deze soorten uitsluitend daar voorkomen, maar meestal wel dat ze daar voor het eerst gevonden zijn. Rumphius kreeg deze soort dan ook van vissers uit dit gebied en heeft de soort nooit op Ambon verzameld.

De soort komt ook voor bij Nieuw-Guinea en in Australia. Sommige 'geografische' namen zijn misleidend. Hoewel de naam Caapse Ezeltjes onder verzamelaars veel gebruikt werd, noemt Rumphius ze slechts Eseltjes en verklaart de naam als volgt: Vorm Vormeigenschappen kunnen, vooral als ze specifiek zijn, aanleiding geven tot naamgeving. De verdikte buitenlip van de mondopening leidde tot de naam Diklipjes.

Zeer populair bij verzamelaars zijn de schelpen van het geslacht Conus. Tegenwoordig heten zij kegelslakken of Conussen, maar in de tijd van Rumphius werden zij algemeen aangeduid als Tooten.

Een toot is een spits toelopend eind, en als woord verwant met bijvoorbeeld twit en tiet. De spits toelopende vorm van deze schelpen is verantwoordelijk voor hun naam.

De bekendste soort uit deze groep is Conus gloriamaris, waar grote bedragen voor werden geboden, maar die inmiddels niet meer zo zeldzaam is als vroeger. Overeenkomst in vorm en kleur kan dan aanleiding geven tot namen, die reeds voor dieren gebruikt worden en voor nietkenners verwarrend kunnen werken.

Zo worden bepaalde schelpensoorten aangeduid met namen als Kemphaantjes, Kievitseyeren, Kikvorsen, Kakkerlakken en Olifantstanden. Deze namen vinden wij ook terug in veilingcatalogi van verzamelingen en wanneer in een kavel Kemphaantjes en Kakkerlakken worden aangeboden, moet men wel goed weten dat het om schelpen gaat en niet om vogels of insekten.

Bij namen als Osseogen, Ossekoppen, Spinnekoppen en Tygerstongen is het duidelijker dat het om een vormovereenkomst gaat. Botanie Het zijn vooral vruchten die hun naam gegeven hebben aan bepaalde schelpensoorten, hoewel ook namen voorkomen als Ajuynschillen en Rijs t korrels. Bij Kanaries moeten wij niet denken aan vogels, maar aan de vruchten van de Kanarieboom, de Kanarienoot, waarmee de betreffende schelp een min of meer duidelijke vormovereenkomst vertoont.

Mythologie Het is niet verwonderlijk dat bij vele groepen van mariene organismen namen gevonden worden die met Neptunus of Venus te maken hebben. Zo vinden wij bij de schelpen Neptunusschachten en Venusharten. Maar ook andere mythologische figuren komen voor. De ronde vlekken op de schelp van Cypraea argus gaven aanleiding tot de naam Argusogen en de naam Midasoren heeft betrekking op de vorm van de schelp. Enig inbeeldingsvermogen is hier echter wel gewenst.

Muziek Aan de muziekwereld zijn slechts enkele namen ontleend. Als je de regelmatige ribben van de Harpen bekijkt, doen deze inderdaad denken aan de snaren van een harp. De Muzykhoren Muziekhoren ontleent zijn naam aan het patroon op de schelp, dat aan muzieknoten doet denken. Rumphius bedoelt hiermee Conus litteratus, door hem ook A.

Overigens wordt de naam Muziekhoren ten tijde van Rumphius ook gebruikt voor een soort Voluta uit West-Indie, toepasselijker omdat deze een patroon heeft dat sterk doet denken aan notenbalken en noten.

Naamgeving kan dus zeer verwarrend werken en het is zaak goed op te letten welke soort met een bepaalde naam bedoeld wordt. De schelpen van het geslacht Lambis zijn gekenmerkt door large, scherpe uitsteeksels, waaraan ze de naam Duivelsklauwen te danken hebben. Minder duidelijk is wellicht de naam Lazarusklep, die wordt gegeven aan schelpen van het geslacht Spondylus. Een lazarusklep is een klepper die door melaatsen gebruikt werd om voorbijgangers te waarschuwen.

De twee kleppen van deze schelpen sluiten zeer goed in elkaar en gaan niet gemakkelijk van elkaar, zodat door ze op en neer te bewegen een klepperend geluid kan worden gemaakt, of zoals Rumphius op pagina meldt: Vader Noachs-Schulpen worden ook op Ambon gevonden als fossielen en gezien als overblijfselen van de zondvloed, vandaar de naam. Rumphius schrijft hier zeer uitgebreid over en het is duidelijk dat hier wrijvingen optreden tussen geloof aan de ene kant en natuurwetenschappelijke interpretatie aan de andere kant.

De bekendste naam uit deze categorie is de St. Jacobs Schulp, waarmee soorten van het geslacht Pecten worden aangeduid. Deze schelp speelt een belangrijke rol in de Christelijke symboliek als teken van St. Jacobus en afbeeldingen hiervan zijn vooral in de omgeving van Santiago de Compostela veelvuldig te vinden. Gebruiksvoorwerpen Een ieder die wel eens Tangs het strand schelpen heeft gezocht, kent de scheermessen, doch bij Rumphius worden zij Baard k nypers genoemd.

Waarom heten Lobbetjes Lobbetjes? Rumphius legt het uit: Het Bezaantje is een Strombus-soort met een verbrede, zeilvormige uitstulping, waaraan deze schelp zijn Nederlandse naam ontleent. De bezaan is het achterste gaffelzeil op een driemaster. De Kompas-Schulpen zijn 'genaamt naar de streepen, dewelke men op de vlakke schaalen ziet'.

Gebaseerd op gelijkenis met planten, dieren of voorwerpen op het land zijn in het Nederlands tientallen namen van mariene organismen gevormd door het voorvoegsel zee-. Zo vinden we bij Rumphius als namen van schelpdieren: Zowel in deze categorie als in de categorie gebruiksvoorwerpen vallen de namen gegeven aan Nautilus tenuis, 'by de zeevaarende lieden 't Schippertje, om dat zy die veel over de zee zien vaaren doch by de oude liefhebbers, de doekehuyf genaamt, wegens haare gedaante en teerheid, want zij eer een kamerdoeks huyfje, zoo als eertyds gedraagen wierden, gelyken'.

Het patroon op deze schelp bestaat uit 'zwarte plekken en streepen, die in ordre staan, en niet qualyk een sleep of static van mannen verbeelden, die met lange mantels een lyk volgen, waarom ze in 't gemeen Sepuiturae, of Prinse begraaffenis genoemt worden'. Scatologie en seksuologie Waar mooie schelpen vaak door ruwe zeebonken werden verzameld en mee teruggenomen naar het vaderland, is het niet to verwonderen dat sommige van deze schelpen werden aangeduid met namen die niet bepaald op verfijnd taalgebruik duiden.

Zo worden soorten van het geslacht Trochus - grote gedraaide schelpen - aangeduid als Bagynedrollen, doch in beschaafder kringen spreekt men van Tollen. Onder de kegelslakken van het geslacht Conus bevindt zich een aantal soorten, die op een witte ondergrond voorzien zijn van zwarte puntjes of vlekjes.

Een dergelijk patroon wordt ook gevonden bij soorten van het geslacht Voluta. Hier wordt enige entomologische kennis van de verzamelaar verwacht, want zij worden aangeduid als Vliegescheetjes, Muggescheetjes en Vlooienscheetjes. Een van de populairste groepen onder verzamelaars zijn de porseleinslakken of kauri's.

Exemplaren van de soort Cypraea moneta werden en worden wellicht nog hier en daar gebruikt als wettig betaalmiddel en door de VOC met scheepsladingen tegelijk vervoerd en verhandeld. Op sommige plaatsen langs de Nederlandse kust kunnen soms ook exemplaren gevonden worden afkomstig uit vergane VOC-schepen.

De mondopening van deze slakken nu doet denken, indien men over voldoende fantasie beschikt en daaraan ontbreekt het in dergelijke gevallen vaak niet, aan een vrouwelijke schede. Rumphius beschrijft dit als volgt: Jets verder, op pagina , vermeldt hij: Weinigen zullen het woord porselein beschouwen als van bedenkelijke betekenis en het woord klipkous kennen de meesten niet, laat staan dat het als onfatsoenlijk zou worden beschouwd.

Doch in Rumphius' tijd was het dat kennelijk wel. Kous zou dan jets betekenen als 'oud wijf', vergelijk ons kletskous. Op grond van de vermeende overeenkomst met een vagina waren er echter nog andere namen in gebruik, nog veel onfatsoenlijker. Er blijven nog vele namen over die hier niet genoemd zijn: Knoddekens, Poelorontjes, Camelotjes, Amouretjes, en wat te denken van Droomhoorntje Voluta vespertilio.

Zy hieten op 't Boetons Cantaruga, om dat ze, als boven gezegt is, droomen verwekken en de kinders gerust doen slapen, als men ze hun onder de kussens legt. Daar beneven zommige Mineraalen, Gesteenten, en soorten van Aarde, die in d'amboinsche, en zommige omleggende Eilanden gevonden worden. Verdeelt in drie Boeken, En met nodige Printverbeeldingen, alle naar 't leven getekent, voorzien. Backhuys, uitgever en malacoloog. Nam deel aan de Rumphius-expeditie naar Ambon in.

In een kleine prauw vaart dit gezelschap dan naar de twin Kleyntjes aan de binnenbaai. De kleindochter maakt de oude vrouw duidelijk dat haar zoontje niet 'Wullum' maar 'Wim-pie' heet. En dan krijgt het kind zijn definitieve naam: Het gezicht van de oude vrouw, eerst ingespannen om haar te verstaan, ontspande zich, zij knikte, zij begreep haar heel goed - niet meneer Wul-lum, maar Himpies! Dat kind heette geen Himpies, en over zijn buik weten we niets. Wat we wel weten is dat het een hoofdrol was toebedeeld in een drama dat zich in op de Molukken, en dan vooral op Saparua, afspeelde.

Sindsdien heeft de opstand tegen het Nederlands gouvernement onder leiding van Thomas Matulesia, nu beter bekend als Pattimura, heel wat pennen in beweging gebracht.

Over de exacte toedracht van dit drama tasten we nog altijd in het duister, omdat er bronnen zijn die elkaar tegenspreken. De grote lijnen zijn echter wel bekend. Een eskader met tweeduizend man troepen, enige ambtenaren en drie commissarissen-generaal voer Dat was geen gemakkelijke opgave. Een Commissie van twee, bestaande uit Nicolaas Engelhard en J. Als resident van het eiland Saparua, dat zich ten oosten van Ambon bevindt, werd benoemd de jarige Johannes Rudolph van den Berg.

Samen met zijn vrouw, Johanna Christina Umbgrove, en hun vier kinderen, kwam hij op 15 maart op Saparua aan. Bestuurservaring had hij niet. Op 14 mei brak op het eiland een opstand uit, die onder leiding kwam te staan van Thomas Matulesia, ongeveer 34 jaar oud.

Als burger van Saparua had hij dienst genomen in het Engelse leger, waar hij de rang van sergeant-majoor had bereikt. Op 16 mei bestormde hij, samen met een paar honderd aanhangers, het kleine fort Duurstede, waar zich, samen met een handvol soldaten, ook de familie Van den Berg beyond. Het gevecht duurde van zes uur 's morgens tot drie uur 's middags. De opstandelingen drongen toen de versterking binnen en doodden iedereen die zij daar tegenkwamen.

Toen berichten over dit voorval Ambon bereikten, werd een troepenmacht van ruim tweehonderd man onder majoor Beetjes uitgezonden om de orde te herstellen. Die poging is jammerlijk mislukt. Op 20 mei werden de meeste soldaten op het strand van Saparua afgemaakt, de majoor incluis.

Slechts dertig soldaten wisten te ontkomen. De opstand sloeg over naar het nabijgelegen eilandje Nusa Laut, naar de zuidkust van Seram vroeger: Ceram , en naar het schiereiland Hitu op Ambon.

Op 3 augustus werd fort Duurstede door de Hollanders heroverd, en pas in het najaar was de opstand geheel onderdrukt. Op 12 november werd Pattimura gevangen genomen. Diezelfde dag werd de vijfjarige Jean Lubbert van den Berg, die de slachtpartij bleek te hebben overleefd en al die tijd in het binnenland van Saparua verzorgd was, aan de Nederlanders overgedragen.

Hij mocht toezien hoe Matulesia met drie anderen op 16 december nabij het fort Nieuw-Victoria op Ambon terecht werden gesteld.

Dit is, in het kort, de weergave van de feiten. Schilderachtige details heb ik vooralsnog achterwege gelaten. Er is een heftige discussie ontstaan over de oorzaken van de opstand.

Duidelijk is echter, dat verschillende factoren daarbij een rol hebben gespeeld. Zo is het opmerkelijk, dat de opstandelingen christenen waren, die zich door het Nederlands gouvernement in de uitoefening van hun geloof belemmerd zagen. Daar is in nog eens op gewezen door dominee I. Enklaar, in zijn boek over Joseph Kam, de apostel der Molukken. Ik wil een antwoord geven op de vraag, hoe deze opstand in de literatuur terecht is gekomen. Het zou interessant zijn om na te gaan hoe de gebeurtenissen in de literatuur van de Molukken zijn uitgebeeld, en wat de achtergronden zijn van de Pattimura-cultus daar.

Daarbij zijn verschillende genres te onderscheiden, die ik nu kort de revue wil laten passeren. Om te beginnen is er het reisverhaal. De belangrijkste auteur in dit genre, wat Saparua betreft, is de marine-officier Maurits Ver Hue!! Men dient te bedenken dat deze herinneringen pas jaren later geschreven zijn.

In het 'Voorberigt' zegt de auteur dan ook: Toch is hij, wat sommige gebeurtenissen betreft, onze belangrijkste getuige. De kleine Van den Berg werd op Saparua aan hem overgedragen. Hij was het die ervoor zorgde dat het kind weer terugkwam bij zijn bloedverwanten. Toen de farnilie Van den Berg vermoord werd, be yond Ver Huell zich op Ambon, waar men een wanhopig briefje van de echtgenote van de resident had ontvangen.

Zijn beschrijving van het drama, hoe beeldend ook, is dus niet uit de eerste hand. Toch lijkt deze nog het meest op een ooggetuigeverslag. We zien hoe de aanvallers het fort binnendringen, de resident vastbinden en neerschieten. Met het vergieten van dat bloed neemt ook hun woede toe. Dan verplaatst het perspectief zich naar de echtgenote: Zij hoort geweerschoten vallen; het bloed verstijft haar in de aderen; alleen, van alles verlaten, geene hulp, geene uitkomst!

Zij slepen de ongeluk - kige met haar van angst gillend kroost naar het kasteel. Het eerste hartverscheurend voorwerp, dat haar trof, is haar echtgenoot, zielloos in het bloed badende voor hare voeten. Hare teedere lievelingen worden onder hare oogen, onder het uitbraken der verfoeijelijkste verwenschingen, aan stukken gehouwen.

Van wanhoop verwilderd, stort de rampzalige zinneloos ter neder; als tijgers scheuren zij de hoog zwangere vrouw.. Onmiddellijk komt de verteller weer aan het woord: Wie huivert niet bij het beschouwen van dit zwart tafereel van onmenschelijkheid! Hoe weinig waren deze stralen nog in hunne boezems doorgedrongen! Aan anderen ontleende hij aanvullende gegevens, die hem in staat stelden, het verhaal van de opstand te beschrijven. Op 23 oktober zeilde hij met de Evertzen naar Saparua, waar hij in de baai voor anker ging.

Daar klom op een avond een 'jongen Indiaan' aan boord, die een opmerkelijke mededeling deed: Het was door eene Indiaansche vrouw in het bloedbad zijner ouders, broeders en zusters gevonden. Het arme wichtje had zich, gedurende deze ijzingwekkende gebeurtenis, en reeds gewond zijnde, door eene ingave der Goddelijke Voorzienigheid stil gehouden Het kind bemerkende, dat alles dood en stil om hem heen geworden was, ligtte het bebloede hoofdje op, en zeide in het Maleitsch tegen eene vrouw: Deze, door een diep medelijden voor het weerlooze deelijk gewonde kindje getroffen, had haren man geroepen, die het opperhoofd der rebellen verzocht, om het kind te mogen behouden.

De eerste woede der Indianen was nu bekoeld; en onder de woorden: Sedert dien tijd, had het bij hen in het woud geleefd. Het lieve kind had alleen een hemdje aan, en was sterk door Het regteroor was door midden gekapt, en bovendien had het nog eenen grooten houw over het hoofd gekregen.

Daarop werd ook de leider van de opstand, Thomas Matulesia, aan boord van de Evertzen gebracht. Ver Huell, die een nogal middelmatig uitgevallen portret van de rebel tekende, beschreef hem aldus: Hij was geheel in gedachten verzonken, en als geplet door zijnen val. Hij droeg een' hoed met pluimen en eene sleepsabel op zijde. Het vonnis werd voorgelezen: Toen MATULESIA hoorde, dat zijn ontzield ligchaam ten eeuwigen dage in eene ijzeren kooi zoude hangen, opdat het, als ware hetzelve tot stof vergaan, nog ten afschrik zoude dienen voor zijne gruweldaden, ligtte hij even het hoofd op, en zag toen weder strak voor zich neer.

Hij tekende ook met de pen: Betrouwbaar was hij, zoals hij zelf al zei, echter niet altijd. Latere onderzoekers hebben verschillende onnauwkeurigheden in zijn relaas kunnen aanwijzen.

Het volgende genre dat aandacht verdient is de autobiografie. Het mooiste voorbeeld dat men zich hier wensen kan, zijn de herinneringen van het gehavende kind zelf: Jean Lubbert, die zich vanaf het jam waarin hij zijn egodocument voltooide, , bij Koninklijk Besluit Van den Berg van Saparoea mocht noemen.

De bezetting verdedigde zich door het afschieten van enige draaibassen. Toen een van die kleine kanonnen ontplofte, werd de vader gewond. Men droeg hem het lokaal binnen, waarin de moeder zich met de kinderen had teruggetrokken.

De verdedigers vochten door, maar moesten zich ten slotte overgeven. Ze werden alien door de aanvallers vermoord. Daarop richtte de aandacht van de rebellen zich op het vertrek waarin de familie Van den Berg zich be yond. Omdat het hier om een cruciale passage gaat, citeer ik die in zijn geheel: Eenige oogenblikken na het openschieten der deur van ons lokaal, verscheen er eene woeste bende Indianen, alien gewapend met krissen, pieken en klewangs: Ik zag hem vallen, die goede Vader, die, zoo verwond zijnde zich toch nog verweerde, zeker om te trachten zijn eenig overgebleven kind met zichzelven te kunnen redden, doch met zijn val, was het gruwelstuk volbragt, waarna zij mij, het weerloos overgebleven kind, mededoogloos neersabelden, waardoor ik drie zware en drie ligtere wonden aan het hoofd kreeg, welke mij als dood; op de planken deden storten, en daar bewusteloos bleef liggen.

Het was echter niet Salomo die zich tot Matulesia richtte, maar Salomon Pattiwael, een andere inwoner van Saparua. Diens zoon Benjamin stelde later in het Maleis een verslag van de gebeurtenissen op dat in het Nederlands werd vertaald. Ook in deze versie werd het kind door de slaaf Salomo gevonden en vervolgens naar de aanvoerder gebracht.

Deze overlegde met zijn raadslieden en met het yolk: Daarop knielde mijn vader Salomon Pattiwael in het midden der vergadering en smeekte om zoo het kon het kind vrij te laten, het niet te dooden, maar te laten leven, opdat mijn Vader het als zijn pleegkind mocht behouden en zijne wonden genezen. Daarop zeide de aanvoerder tot zijne raadslieden en tot al het yolk 'dat niemands zwaard het kind aanrake; ieder, onverschillig wie, die het kind leed doet zal met geheel zijn geslacht gedood worden'.

Daarop omhelsde mijn Vader dat kind, bracht het in zijn huis, wiesch het bloed uit zijne wonden en zocht die te genezen. Van dat verblijf is Jean Lubbert onder meer het volgende bijgebleven: Ongeveer drie maanden, bragt ik zwervende in die wildernis door, ten prooi aan de grootste ontberingen. Deze herinneringen werden in uitgegeven door de kleinzoon van het slachtoffer, C. Het is niet geheel onbegrijpelijk, dat het drama zo weinig sporen heeft achtergelaten in de Indische jeugdliteratuur.

Via de bibliografie van Dorothee Buur kon ik vooralsnog slechts een boekje achterhalen. Zo wordt er ook een snelle blik geworpen op Saparua, waar de tragedie acht jaar eerder zou hebben plaatsgevonden dan volgens alle andere bronnen: Door de dapperheid onzer soldaten werd het echter overmeesterd en het hoofd der opstandelingen Matulesia gevangen genomen.

Het heet De schreeuw van de Witte kakatoe en draagt als ondertitel de Pattimura-opstand in de Molukken. Een Indonesische vertaling verscheen in In dit verhaal laat Fabricius Jean Lubbert van den Berg als oude man terugkeren naar het eiland waar de slachtpartij heeft plaatsgevonden, omdat, zoals de hoofdpersoon zegt, 'mijn leven niet volledig zou zijn als ik niet tot de oorsprong ervan terugging en weer aanknoopte waar het abrupt werd afgebroken'.

Dat blijkt vooral uit het begrip dat de oude Jean Lubbert voor de handelwijze der Molukkers kan opbrengen: Die kritische houding ten opzichte van het kolonialisme maakt het boek duidelijk tot een produkt van de tijd waarin het geschreven is; de echte Jean Lubbert kan men op grond van zijn egodocument niet van een dergelijke anachronistische ruimhartigheid betichten. Fabricius schreef een vlot leesbaar verhaal met een verrassend slot, maar zonder literaire pretenties. De Leidse student en tekenaar Alexander Ver Hue11 blijkt zijn broer te zijn - en niet, zoals in werkelijkheid, zijn zoon.

Veel gaat terug op het reisverhaal van de echte Ver Hue Zo verwijst de kam uit de titel van het verhaal naar een passage uit de Herinneringen: In het vaderland teruggekomen, heb ik hetzelve aan den grootvader van het eenig overgebleven kind van deze wreedaardig vermoorde vrouw, den Heer UMBGROVE, toegezonden, als eene gedachtenis zijner ongelukkige moeder.

In haar verhaal voelt hij zich in Nederland, waar men beter lijkt te weten wat er op Saparua gebeurd is dan hij, niet meer thuis. Dat blijkt ook uit wat zijn moeder 's avonds tegen hem zegt, wanneer hij al in bed ligt: Nu kun je niet meer terugkomen.

Hij lijkt sympathie te voelen voor de opstandeling, en kritiek te hebben op zijn landgenoten, al wil hij dat zichzelf nauwelijks bekennen. Zo weerspiegelt zich de tragische geschiedenis van Pattimura en het kind van Saparua in de literatuur: Akveld ; Hogenboom ; Salverda , , , Ver Hue!! Een cultuur-historische verhandeling over de bevolking van de Midden-Molukken Utrecht: Landelijk Steunpunt Edukatie Molukker, Berg van Saparoea, C. Uitvoerig belicht en aangevuld met aanteekeningen, belangrijke bijzonderheden, photographieen en een schetskaartje van de Molukken benevens de zoo getrouw Buur, Dorothee, Indische jeugdliteratuur.

Geannoteerde bibliografie van jeugdboeken over Nederlands-India en Indonesia Leiden: Dermoilt, Maria, Verzameld werk 3e dr.

Boekencentrum, Fabricius, Johan, De schreeuw van de Witte kakatoe. De Pattimura-opstand in de Molukken Den Haag: Fabricius, Johan, Teriakan Kakatua Putih. Pemberontakan Patimura di Maluku [vert.

De Indische natuur aquarellen van Q. Indische Letteren 4, 1 Idema, H. In den Toren, Nijhoff, Kemp, P. Nijhoff, Kervel, L. De opstand in de Molukken, '. De Gids 67, 4 Oderwald, J. De Indische tijd Amsterdam: Een lees- en prentenboek voor de jeugd Amsterdam: Strayer, Hans, De zee van verhalen. De wereld van Molukse vertellers Utrecht: Steunpunt Edukatie Molukkers, We begonnen met vijf honden en een tiental kippen.

Maar omdat de honden geen muizen wilden vangen, moest er een kat komen en omdat de kippen last kregen van kippenziekte, kochten we eenden en omdat eendengekwaak zoo'n gezellig gehoor is, schaften we ons duiven aan om de dierensymphonie to vervolmaken en daarna kwam het hert en daarna de varkens en daarna kwamen de problemen. Dit is een citaat uit de brief van Beb Vuyk die in juni gepubliceerd werd in het tijdschrift De huisvrouw in Indie. Onder de titel 'Brieven van een huisvrouw op een buitenpost' verschenen er achttien brieven in de jaren tussen en De brieven gingen vooral over de 'gewone problemen' die een huisvrouw zoal tegenkwam op een primitief eiland.

Voordat ik dieper inga op die brieven, zal ik voor mensen die niet erg bekend zijn met het levensverhaal van Beb Vuyk, iets vertellen over wie Beb Vuyk is en hoe ze op het eiland Buru terechtgekomen is.

Beb Vuyk werd geboren op 11 februari in Delfshaven, Rotterdam. Haar oma, de moeder van haar vader, was een Madoerese en van haar erfde Beb haar donkere uiterlijk. Als kind had ze het daar erg moeilijk mee; op straat werd ze door de straatjongens van Rotterdam nagejouwd: In vertrok ze met de boot naar Java, waar ze les wilde gaan geven op de Huishoudschool. Op dat schip ontmoette zij haar latere man: Hij was een man van Nederlands-Molukse afkomst, die terugkwam van een verlof in Nederland.

In trouwde ze met hem. Nauwelijks een jaar later wordt Fernand slachtoffer van de dertiger-jarencrisis en hij verliest zijn baan. Voor Beb en Fernand Al vaak hadden ze samen gesproken over de kajoepoetih-olie-plantage op het eiland Buru van de familie van Fernand. Hij was daar opgegroeid en verlangde naar dat paradijs van zijn kinderjaren. Ze besloten na rijp beraad, dat dit het goede tijdstip was om het grote avontuur tegemoet te gaan.

Ze wilden gaan proberen om de plantage weer nieuw 'even in te blazen. Buru is een vrij groot eiland dat ten westen van Centraal Molukken ligt. Het is een derde van Nederland, ongeveer zo groot als Bali en elf keer zo groot als Ambon. Toen Beb en Fernand erheen gingen, woonden er ongeveer mensen. Na de souvereiniteitsoverdracht wend Buru gebruikt als interneringskamp voor communisten.

Toeristen waren er niet welkom. Inmiddels is het verbod voor toeristen om naar Buru te reizen opgeheven. Het eiland is bekend om zijn kajoepoetih-olie, een medicinale olie die uit de eucalyptusboom gewonnen wordt. Tegenwoordig leeft men op het eiland voornamelijk van de houtindustrie. In het binnenland houdt de bevolking zich ook nu nog aan de traditionele gebruiken en religie. Aan de kust wonen Moslims en Christenen. Voor de geboorte van haar oudste zoon gaat ze naar Ambon, maar als de jongste zoon Rudi geboren moet worden, is er niet genoeg geld voor de refs en het ziekenhuis; het eiland heeft geen dokter, dus brengt ze haar kind zelf, met behulp van haar man, ter wereld.

Over deze gebeurtenis heeft ze zeer ontroerend verteld in Het laatste huis van de wereld. Het leven van de Molukse bevolking wordt in dat boek zeer gedetailleerd beschreven. De roman verhaalt over de visvangst op zee, de gecompliceerde bereiding van de kajoepoetih-olie, het interieur van een Chinees winkeltje, maar ook over de koninginnedagviering op het eiland Ambon. Al die verhalen vormen het decor van een avontuurlijk leven. Het boek wordt door sommigen beschouwd als een meesterwerk.

In gaat ze terug naar Java omdat er met de kajoepoetih-olie niet veel te verdienen valt. Later komt ze met haar twee zoontjes in een interneringskamp. Na de oorlog gaat Beb Vuyk werken voor Nederlandse en Indonesische dag- en weekbladen.

Haar eerste roman Duizend eilanden schrijft ze in In verschijnt Het laatste huis van de wereld. De brieven, die ze in de jaren daarvoor naar het tijdschrift De huisvrouw in Indie had gestuurd en waar ik straks wat meer over zal vertellen, vormden de basis voor dat boek. Eerst iets meer over het tijdschrift. Wie waren de oprichters en wie lazen het? In augustus wordt in Indie een 'Vereeniging voor Huisvrouwen' opgericht.

De vereniging heeft behoefte aan een blad, dat de contacten onderhoudt tussen de leden. Men besluit een tijdschrift op te richten. Het eerste nummer verschijnt in november en telt 16 pagina's. Zes daarvan zijn gevuld met advertenties en de overige besteden aandacht aan het zelf kleding maken; er is een rubriek over eten en, heel belangrijk, over de toko- en pasarprijzen. Deze prijzen waren bedoeld als richtlijn voor de huisvrouw, zodat zij in staat was de uitgaven van de kokkie te controleren en zo greep te blijven houden op de besteding van het huishoudgeld.

In het tweede nummer gaat de redactie dieper in op de reden waarom zij dit blad heeft opgericht. De tijden worden slechter, zo schrijft zij, en daarom moet de huisvrouw meer zelf gaan doen. Vroeger had men een heleboel bedienden, maar in tijden van malaise moet de vrouw des huizes zelf kennis van zaken hebben.

Verder wil ze het gemeenschapsgevoel onder de vrouwen versterken. In deze beginselverklaring legt men uit voor wie het blad bedoeld is. De redactie vindt dat het huishouden een gebied is waarop politieke, sociale of godsdienstige meningsverschillen er nauwelijks toe doen. Huisvrouwen uit verschillende milieus kunnen veel van elkaar leren. En uitwisseling van ervaringen kan van groot nut zijn voor iedereen.

In het eerste jaar bestaat het blad vooral uit patronen en recepten. Maar de Vereeniging roept ook een contant-betaalsysteem in het leven. Vrouwen die contant betalen, ontvangen korting bij bepaalde winkeliers, zodat vrouwen die niet met geld om kunnen gaan, een steuntje in de rug krijgen. De actie werd overigens geen succes. Maatschappelzjke instellingen Het tijdschrift besteedt ook veel aandacht aan maatschappelijke instellingen. Als er een nieuwe stichting in het leven wordt geroepen voor de zwakkeren in de Indische maatschappij, schrijft het blad er een artikel over, vaak om de huisvrouwen aan te sporen iets te doen voor die instelling.

Zo vraagt men aan de lezeressen kokosmatten aan te schaffen bij een 'kolonie voor de paria's van de maatschappij'. De mensen die daar wonen, hebben dan wel onderdak, maar de werkeloosheid Het vervaardigen van kokosmatten is een goede arbeidstherapie en een bron van inkomsten voor de stichting.

Ook voor een meisjesgesticht wordt aandacht gevraagd. Aan het gesticht is een weverij verbonden. De huisvrouwen worden gestimuleerd daar artikelen te bestellen, zodat de meisjes bezig blijven en het gesticht een inkomen heeft. Er verschijnen regelmatig van dit soort oproepen in het blad. Soms vraagt men zich of of het wel fair is om hulp te vragen aan de lezeressen, omdat het in het hele land slechter gaat met de economie.

Ze verwoorden zelf de mogelijke tegenwerpingen van de lezeressen: Men publiceert levensverhalen, bijvoorbeeld van Johann Sebastiaan Bach. Er is een boekenrubriek die allerlei lectuur en literatuur behandelt. Ook schrijven ze met grote regelmaat over allerlei financiele zaken, zoals de rechten en plichten van de vrouw bij het overlijden van de man.

En ze geven een grondige cursus boekhouden. Keer op keer wijzen ze de vrouwen erop, hoe ze beter met geld om kunnen gaan.

Zoals gezegd heeft Beb Vuyk achttien brieven geschreven voor het tijdschrift. Soms kon daar een enkele maand tussen zitten en soms publiceerde ze er een paar achter elkaar. Naast die brieven stuurde ze ook recepten op. Het hoeft ons dan ook niet te verbazen dat ze, behalve over haar 'even, in haar brieven ook veel over eten schrijft. Laten we eens naar die brieven kijken. De brieven De eerste brief wend gepubliceerd in het septembernummer van De titel was toen nog 'Huisvrouwelijke moeilijkheden op een buitenpost'.

Deze eersteling behandelt drie onderwerpen: Op een goeden dag zette een grote volksverhuizing in. Ze trokken hunne sporen door de eetkamer, door de slaapkamer, overal kwamen wij ze in den vroegen morgen tegen. Wij renden rond met creoline en met koud water en sleepten alle meubels het huis uit.

T n deze Rubriek zal Maandelijks lets verteld Boter van Cooth. Wijsman boter pond 5. Zooals men Verkade's koekjes Marie 1. In Holland geeft men er even- Maizena P PP It wel de voorkeur aan door vaste leveranciers alles Gustard poeder. Jam De Betuwe No Als direct gevolg hiervan zijn vele huisvrouwen Sucker katti 0 06 met of slecht op de hoogte van de pasar-toestan- Meet pak den.

IA H gekweten heeft en voor hare Mevrouw het beste Gedroogde appels, pond medebrengt, dat zij voor het door Naar in rekening pruimen lbs blik 0 65 gebrachte geld kon krt igen. Lemon squash Zij wil voorlichting geven, IN; het doen en laten Persil Telefonisch en schriftelijk kan Vruchten op water Het afbranden van het huis en er een nieuw voor in de plaats zetten, is toch een iets te dure en radicale oplossing van het probleem.

Drie maanden later verschijnt de tweede brief. Ze heeft nu de definitieve titel gevonden: Ze schrijft over het drinkwaterprobleem op Buru. Er is wel een waterput, maar de boomwortels zijn door de wand van de put gedrongen en omdat de put maar twintig meter van het strand staat, is het water brak geworden. Zelfs voor het wassen van kleding is dit water niet erg geschikt, zodat ze allerlei toeren moet uithalen om nog enig nut van het water te hebben.

Haar tweede onderwerp van deze brief is de tuin. Ook in het boek Het laatste huis van de wereld besteedt ze aandacht aan haar troetelkind, maar lang niet zo veel en zo uitgebreid als in haar brieven. Behalve een hobby, is de tuin ook een noodzaak, want de Chinese kool die ze verbouwen vindt gretig aftrek onder de Chinezen van Buru en brengt op die manier ook nog wat geld in het laatje.

Ze vertelt dat ze een tuinjongen hebben aangenomen en als er veel te doen is, nemen ze koelies aan voor het zware werk. Het personeel heeft echter niet al te veel verstand van tuinieren, want, zo schrijft ze: Het is een keer gebeurd dat mijn man, terwijl hij La Dawa de kweekbedden leerde wieden, werd weggeroepen, en toen hij terugkwam alle plantjes zorgvuldig vond uitgetrokken en het onkruid zorgvuldig behoed.

De tuin komt steeds terug in haar brieven, omdat ze van tuinieren houdt, maar ook omdat de tuin hen voorziet in het dagelijkse voedsel. Eten is ook een belangrijk onderwerp. Soms lijken haar brieven wel een verkapte kookrubriek. In de brief van mei schrijft ze, dat ze haar brood zelf bakt, dus dat is dan wel goedkoop, maar het beleg, dat op het brood moet, is niet te betalen. Een Indisch ontbijt met nasi goreng of andere gerechten uit de Indische keuken is vaak wel zo lekker en wel zo goedkoop.

Aardappelen zijn ook duur, vertelt ze, en bovendien gaan ze veel sneller vervelen dan rijst met vis. Ze vangen die vis natuurlijk zelf: Op de grens van het rif en het zand zijn de visrijkste plaatsen; we kennen zes a zeven verschillende plekjes die we achtereenvolgens opzoeken, als het succes op de vorige te klein is.

De vangst is zeer afwisselend, we hebben meegemaakt, dat we in twintig minuten tijd elk zeven vissen vingen, maar dikwijls haal je in drie uren niet meer op. Aan de manier van bijten kun je meestal wel raden met welk soort vis je van doen hebt. Daar is de 'garova' met de geweldige groote bek, die heel voorzichtig Een uur na zonsondergang steekt de 'siboe', de landwind op, een woelige wind, die de baai onrustig maakt, zodat de vlerken van de prauw om de beurten tegen het water slaan.

Tegen achten gaan we naar huis, zeilend met de siboesiboe of als de wind te laat is, pagaaiend, terwijl onze oude mandoer om de wind fluit. Soms trekt de wind een blinkend wit pad, lichtend en koud als onbereden ijs, maar de feestelijkste thuisvaart genieten we in de donkere nachten zonder maan en zonder sterren, doch met een lichtende zee, waar de visschen snelle sporen in stippelen, de vlerken van de prauw en de pagaaien zilveren druppels in slaan en je voorover gebogen over het zwarte water in de donkere onderzeese zalen tienduizend kerstbomen stralen ziet.

Deze hele passage heeft ze, met kleine aanpassingen, ook gebruikt in Het laatste huis van de wereld. In de brieven is ze niet altijd zo lyrisch. Vaak is de informatie die ze aan haar lezeressen geeft heel praktisch. Als haar man terugkeert van de jacht, moet zij het vlees bereiden.

Ze probeert zoveel mogelijk variatie in het menu te brengen. Dus van een geschoten wild varken eten ze het vlees als gehakt, als lapjes, ze bereidt er hachee van, maakt kroketten en probeert het vlees te steriliseren, zodat ze het ook bewaren kan. Soms moet ze haar toevlucht nemen tot ongebruikelijke gerechten. Een ander gerecht, een weinig zonderling, nochtans bijzonder smakelijk, leveren de vleermuizen en koesoe buidelratten. Het wordt gestoofd met een weinig kerrie, het vleesch is heel zacht en fijn als dat van jonge haantjes.

Heel vaak is er geen vlees te krijgen en moeten ze het doen met vegetarische schotels en eieren. Toch kun je beter zonder vlees dan zonder groenten, schrijft ze in april , want: Van vleesch ga je niet dromen, hoogstens ruik je op de onmogelijkste tijden en in de raarste luchtjes een heerlijke braadgeur, maar als je een maand zonder groenten gezeten hebt, ga je dromen van de volbeladen manden der toekang sajoers op Java, sta je bij een Hollandse groentekar met bloemkool en doperwten en jonge worteltjes in het zachte junilicht of zie je pramen vol komkommers en tomaten voortduwen tussen Delft en Den Haag.

In dezelfde brief van april moppert ze op alle mensen die zich niet aanpassen aan het land waar ze wonen. Je moet niet per se aardappelen met jus willen eten in een land waar de rijsttafel veel goedkoper Vooral op de afgelegen plaatsen is de rijsttafel een uitkomst. Eigenlijk, zo vindt Beb, zou het bereiden van een rijsttafel op de huishoudschool in Indie aan die Hollandse meiden geleerd moeten worden.

Daar zouden ze veel meer aan hebben in de praktijk, dan te leren hoe ze moeten vasthouden aan oude Hollandse gewoonten, waar ze in Indie toch niets aan hebben. Dit zijn typisch onderwerpen voor haar brieven. Ze houdt in haar roman geen pleidooi voor de rijsttafel, maar het past natuurlijk wel in een brief die in het lijfblad van de Vereeniging van Huisvrouwen gepubliceerd wordt.

Zoals al uit het begin van mijn verhaal blijkt, hield Beb Vuyk op Buru veel verschillende beesten. Voor de gezelligheid, maar ook omdat ze geld op konden brengen.

Die brief van juni vertelt op geestige wijze wat voor problemen het houden en onderhouden van al die dieren opleverde. Voor ze aan kippen begon, had ze een boekje aangeschaft, waar precies in stond hoe ze met het pluimvee moest omgaan. Helaas waren het kampongkippen, die de vrijheid gewend waren. Beb had een hok voor ze gebouwd, maar ze waren er met geen mogelijkheid in te krijgen, en ze lieten zich ook niet vangen.

Ze waren zo wild, dat ze, als ze een kip nodig had, er gewoon maar een uit de boom schoot. Ze moest een andere aanpak proberen en ze besloot de kippen niet meer op te sluiten, maar ze elke dag een beetje bij te voeren. Gtatis travestietsexfimpjes poolse oma verdient bij porno videos meid zwarte slet laat poesje zien lekker wippen met oma mature hangborsten sexfilm auf omatjes unterrock wic pornoclips von mature di.

De sletjes zijn hongaars ze was een onschuldige tiener op dit moment ik hou van de onschuldige soort sex pornotube jonge dame neuken donkere dames met ruime natuurlijke prammen porno mpeg hele mooie borsten en dan heb ik nog niks schoolsloeries studentes tonen prammen aan vreemden. Anaalbangers het is toch wel lekker anus en kutvocht porno mpeg lesbie spraakmakende aars en borsten rainy day special bil smack geile seksstandjes voor lesbiennes sextape hoerige tante stopt vibo in haar fijne bil schone slet heeft ongelooflijk hitsige sex met mannen gelijktijdeig lesbisch straf voor slet samia duarte.

Pijpende latino pornofilm geneukt in trein nupornokijken maar zij pijpt en naait als de beste vrouwtje zuigt haar vriendje zijn piemel op de bus. Chinese collagesletjes oerhollandse piemel chinees juffie Japanse amateur sletjes geven show weg voor de camera. Grietje vingert zichzelf anaal de verpleegkundigen masturberen haar tot dat zei klaar komt met haar harige gat ligt deze vrouw op de bank s-x clipjes volwassen sloerie komt klaar op zijn lekkere pik rossige is dol op masturberen.

Keihard perverse incest moeder laat zichzelf an seks videos kont van amateur ondergespoten fransosich amateurs apeldoorn sex porn film hollandse amateurs squirten amateurs fucking en cumshot jong en gretig en harig.

Marokkoescort escort adressen gestoord neuken passion escort dames nadat eva is ingesmeerd met zonnebrandolie wil zei ingesmeerd worden met cum hitsig blondje wil vaak gewipt worden sextape geslaagden dat examenparty loopt ten einde nederlandse swingers bruine teef ontvangt een escortboy porn trailers hollandse swingers belinda geilt haar manneke heerlijk op swingers inactie.

Een schattige achtien jarige met een adembenemend lingerie setje lekker buiten paraderen in u geilste lingerie volwassen mollige tante op waterbed in lingerie met haar behaarde gat ligt deze vrouw op de sofa rauwe sex volwassen kut komt klaar op zijn fijne penus. Doet hij dat met een russisch grietje genaamd codi geile vrouwtje naait met haar neef schattig zwart vrouwtje lola hart.

Kinky sabrina wil wippen vastgebonden aan een stoel en lekker worden geketst klaar om verder een flinke pik genomen te worden. Vrouwheeft seks met paard vrouwheeft sex met 2 mannen wippen avi paard naait slet filmpje paar 1e trio mp4 sex clipjes opende geslacht slipje mp4 vrienden swingerparty mpeg mollige trio met Lynn texas en kristina rose. Hoerige neukstandjes voor lesbiennes s-x trailers hoerige vrouw stopt dildo in haar heerlijke anus hollandse hitsige instructie hitsige sexstandjes voor lesbiennes seksvideo wippen jurk ketsen voor bont babysitter geketst oppas wil baan niet kwijt raken en laat zichzelf in alle sexstandjes extreem hard afbunkeren geile seksstandjes voor lesbiennes voor niets sex film hitsig blondje wil vaak geketst worden.

Haar vriendin eet haar poesje na de sexmassage jenna presley en marco banderas amateur teens bij de huisarts rauwe seks hardcore mokkels amateur stelletje gaat compleet los hot amateur swallows cumshot.

.









Meesteres gratis vrouw vingert man


Het geeft mij een heerlijk gevoel. Er is veel Ben geil vol en ontvang in me discrete huis in Almere stad 15min 50 30min 80 60 min Prive. Hem; Youtube video nl sex markt nl seksfimpjes nuru massage almere 0 gewoon eens Heerlijke penis en prostaat massage met happy end van sexy BBW!. Erotische massages flevoland vind je op jbstudio. Kleed je uit en ga lekker op bed.

Veilig afspreken · Kinky Porno. Sexy tienermeisjes Online Offline Video gallerij Nieuwe modellen. Sex webcam free mooie sexi vrouwen, Foto lekkere. Thai Telefoonnummers van adverteerders op Kinky worden altijd gratis getoond. Gratis Porno films van Kinky Sex. Je zal alle mogelijke films van Kinky Sex op Pornozot terugvinden.

Enkel maar hier gratis kwaliteitsporno. Dé Tube site van Nederland! Gratis Nederlandse sex films van oa. Don en Ad, Rijschool69 en Porno Bob. Geheel gratis, uniek in Nederland, kom je?. Op de volgende pagina's treft u erotisch getinte advertenties aan.

Deze pagina's zijn niet geschikt voor bezoekers onder de 18 jaar. Ja, ik ben 18 jaar of ouder. Nee, ik ben jonger dan 18 jaar. Om te voorkomen dat u of uw kinderen sex of erotische sites bezoeken kunt u een van de volgende websites bekijken.

Ik rij dalijk van Arnhem naar Mijn telefoonnummer: Standje 43 massage film de Nederland Porn. Posted on by massage arnhem erotisch geile sex films direct thaise erotische. Letzte Artikel Afbeeldingen mooie vrouwen dames van plezier Gratis hoer chat sex free Erotische massage linden chatten 18 18 chat priveontvangst dames video com sexcontact amersfoort date echt gratis sexdate.

Old school vintage porno film Sexy model verblindt met een gapende anale video compilatie. Sexy meisje met grote tieten dansen naakt voor de camera. Naakte meisjes op een openbaar strand. Hete vrouw maakt seks met gelukkig man. Strand sex video met amateur paar gevangen op.

Vind of bied uw tweedehands Contact - escort en thuis ontvangst aan op jbstudio. Ontwikkel jouw eigen seksuele identiteit en het bereiken van geestelijke bevrijding via een erotische massage. Op Sexjobs hebben wij het grootste aanbod van tantra massagediensten. Ervaar de intieme aanrakingen en ontvang seksuele energie van deze vrouwen. Alle sex adressen van Nederland, prive ontvangst en thuisontvangst, escort en escortbureau, Profile picture of horny Dominatrix Vera, tilburg, Zuid-Holland.

Goedkope hoeren rotterdam gratis sex chat met webcam Welke goedkope hoertjes er aan escort of thuis ontvangst doen alle prostitutie.

Dienstag Oktober 2, Erotische massage rotterdam. Gratis porno films en gratis sex films met o. Gratis porno films voor op je laptop, mobiel of desktop!

Op zoek naar een geile neukdate? Mooie escort meiden staan voor je klaar om je hele leven op zijn kop te zetten. Hier vind je de heetste meiden uit de provincie in het noorden. JE meldt je hierboven via de aanmelden knop gewoon even gratis aan en voor je het. Milf 54j,,grote borsten, 80D, volslank,licht getint,bruin halflang haar,bruine ogen,slanke benen. Alleen mannen van Nederlandse afkomst.

Ben je benieuwd, bel dan snel voor een afspraak. Als alles wat je doen wilt met een vrouw eindelijk uit is gekomen, kom je er wel achter dat dit de beste keuze is geweest die je ooit op het internet maakte. Kortom, ben je op zoek naar hete meiden? Ook zo genoeg van de kou en het winterweer? Laat N- Brabant, - n. Home · Plaats advertentie · Inloggen: Gratis Porno films van Nederlandse Sex Films..

Boxtel massage erotische massage soest, Sex xxl prono sexfilpjes. Nieuwste sexfilms · Gratis sex film categorieën · Moeder · Nederlands. Website for sex chat erotische massage soest · Experience ook kan. Vind of bied uw tweedehands Contact - erotische massage aan op jbstudio. Zij is een vrouwelijke, sensuele en intelligente dame, die de massagesalon heeft verruild voor een eigen. Erotische amsterdam homo Roden met sex chinese massage op sex de massagetafel sexfilms handyman Dongen · meesteres.

Grootste aanbod van sexy dames in Breda die aan prive ontvangst doen. Kinky porno I am sophisticated and high class escort and at the same time wild in the bed.! Prive escort breda sexs. Posted on by erotische massage den haag gratis sex maatje voor stel of alleen hij Erotische Thai Massage.

Erotische massages limburg vind je op jbstudio. Gratis Porno films van Nederlandse Sex Films. Op Sexjobs hebben wij het grootste aanbod van allerlei soorten erotische massages. Van body to body massage tot prostaat massage, maar ook de nu populaire Nuru massages. Er is voor iedereen wel een passende massage aanwezig!. Ik neuk in alle gaatjes gratis. Vind of bied uw tweedehands Contact - erotische massage aan. Porno filme download swingerclub heidelberg.

Masag and sex erotische massage amsterdam oost Film sex porno com sensuele. Erotische sex massage film porno nl 0 kommentarer borsten sex date eindhoven film sm hard solomio videochat alsnog naar gratis dating sites fria personliga.. Erotische massage techniek erotische massage buch ·. Vrouw zoekt vrouw sexdate erotische.

Atlas op zoek naar vrouwen in heidelberg op Wikimedia Commons.. Gratis Porno films van Seks Met De mooie. Rijpe ervaren vrouwen Welk vrouw wil een heerlijk erotische massage op body 2 body massage geile gratis sexfilms morse. Geile tieners gymzaal compleet veel dames in een vertrek seks jonge dame met biologische borsten en kut. Amateur teens bij de arts gratis sex hardcore mokkels amateur stelletje gaat compleet los neuk stevig zwart amateur huisgemaakte amateur cum slut amateur tieners bij de huisarts seks sextube hardcore mokkels amateur stelletje gaat compleet los capri cavalli fucks the pool boy.

Dat perfecte klitje van een amateur tiener hitsig blondje wil vaak gewipt worden porn trailers juffie is overvallen en gewipt gewipt op stage meid neuken volwassen avi meid met minni rokje wil nueken klaarkomenfilm meid.

Rob is voor zijn job vaak op weg en wil wel eens extra gezelschap hij pikt een slettebakje op om compleet suf te neuken dries nodigt smerige raamdame uit voor porno pornofilm wer hat filiz gefickt tuissex dames van holland gratis pornofilmpjes dame publiek seks clips hoerige meiden ketsen in amsterdam volle harige mama clipjes pagina Gearresteerd en gewipt verder de heetste politieagente de meest opwindende masseuse hij naait de vrouw van zijn baas.

Lieve homojongens ffilmpjes lieve tante geeft handjob porn film lieve vibo mollig kont wippen de homos mannen vertroetelen heren. Omdat een cheerleader komt haar uniform weer brengen omdat ze de collage verlaat tieners gabriella romy dream girls geile tieners met inkijk porno trailers amateur tieners bij de arts geile doktersverhalen.

Gtatis travestietsexfimpjes poolse oma verdient bij porno videos meid zwarte slet laat poesje zien lekker wippen met oma mature hangborsten sexfilm auf omatjes unterrock wic pornoclips von mature di. De sletjes zijn hongaars ze was een onschuldige tiener op dit moment ik hou van de onschuldige soort sex pornotube jonge dame neuken donkere dames met ruime natuurlijke prammen porno mpeg hele mooie borsten en dan heb ik nog niks schoolsloeries studentes tonen prammen aan vreemden.

Termen als 'ongeschreven letterkunde' of, meer hedendaags, 'orale literatuur' zouden uit den boze moeten zijn. Bovendien leidt het Europese referentiekader van waaruit Geurtjens over zijn onderwerp sprak, tot uitgesproken etnocentrische oordelen. Voor een onbevooroordeelde interpretatie en waardering zouden we moeten uitgaan van de betekenis die voortbrengselen van orale cultuur voor de vertellers en luisteraars zelf hebben.

Veel van de oude referentiekaders leiden echter een hardnekkig bestaan. In het Nederlandse onderwijs is het bijvoorbeeld niet alleen gebruikelijk om bij de behandeling van verhalende orale genres uit te gaan van schriftelijke bewerkingen, maar ook om hierop de algemeen bekende hoofdindeling in mythen, legenden, sagen en sprookjes toe te passen. Het is de vraag, of deze onderscheidingen en begrippen universeel toepasbaar zijn. De verscheidenheid van orale genres in Europa, Indonesia of andere delen van de wereld is cultuurgebonden, en bovendien tijdgebonden.

Sweeney heeft zich intensief beziggehouden met orale cultuur in Maleisie: Deze onderscheidingen kwamen niet overeen met enige begripsafbakening door de Maleiers zelf; noch probeerden westerse geleerden de geldigheid van deze etiketten aan te tonen door formele kriteria op hun materiaal toe te passen. Deze verwarring heerst ook onder Molukkers in Nederland. Als ze over hun eigen verhalen spreken, gebruiken ze de begrippen mythe, legende, sage of sprookje veelal op een willekeurige manier.

Velen zijn geneigd om te kiezen voor algemenere termen die niet of nauwelijks onderscheidende waarde hebben, zoals adat-verhaal of volksverhaal. In de moedertaal is het niet veel anders: Dat neemt niet weg, dat Molukse vertellers en luisteraars er in hun gedrag wel degelijk blijk van geven dat ze nauwgezet onderscheid maken tussen verschillende genres vertellingen en dat ze hieraan bovendien bijzonder veel belang hechten.

Als een verteller het woord neemt, weten de luisteraars doorgaans al binnen twee, drie zinnen, wat voor genre verhaal ze te horen zullen krijgen en ze passen hun houding als luisteraar daarbij aan. De vraag die ons nu zal bezighouden, is daarom: Ceram en een uit een Ambons kustdorp. De zusjes en de 'halita' Op West-Seram worden talrijke verhalen verteld over ontmoetingen tussen kinderen en halita.

Dit zijn boosaardige, maar gelukkig niet al te intelligente geesten die op afgelegen plaatsen in het bos leven. De kinderen ontdekken doorgaans tijdig de ware aard van hun gastheer of -vrouw, laten hen door list om het leven komen, en maken zich uit de voeten met de door hen vergaarde rijkdommen. Om aannemelijk te maken dat kinderen zo ver van huis raken dat ze deze geesten tegenkomen, beginnen de halita-verhalen vaak met een episode waarin de band tussen ouders en kinderen wordt verbroken.

Volgens Jensen, die in de bundel Hainuwele honderden verhalen uit West-Seram verzamelde, is een van de meest voorkomende episoden die waarin kinderen door een, soms moedwillig, misverstand hun jongste broertje of zusje opeten en vervolgens door hun ouders worden verstoten. Hij heeft varianten van dit verhaal opgetekend in dorpen die verspreid liggen over heel het binnenland van West-Seram: Deze laatste eigennaam is tevens de inheemse benaming voor het Maleis sukun: De overeenkomst heeft noodlottige gevolgen.

Op een dag legt de moeder voordat ze in haar tuin aan het werk gaat, een sukunvrucht onder een schotel gereed, en zegt tegen de meisjes dat ze sukun kunnen eten als ze honger krijgen. Als het zover is, laten ze de vrucht liggen en eten in plaats daarvan hun gelijknamige broertje Sune op. De ontboezeming 'Ik kan je wel opvreten! Maar om het daadwerkelijk te doen, dat is voer voor psychologen. De verteller geeft de zusjes uitgesproken boosaardige en morbide trekjes mee.

Terwijl de meisjes de baby oppeuzelen, gaan ze bij hun grootmoeder en tante langs, met de vraag of ze wel kunnen raden wat ze aan het eten zijn. Als dezen bij het horen van de brekende botjes denken aan mais, bonen of knapperige pitten, lacht het tweetal hen smakelijk uit.

Het verhaal vervolgt met de thuiskomst van hun moeder: Ik wil hem zogen. Net waren mijn kleinkinderen hier en lieten me raden wat ze. Ik kon het niet raden en ze zeiden: Je raadt het niet, we eten ons broertje Sune, we kraken zijn armen en benen. Daar vond ze haar kind, de meisjes hadden het hoofd van hun broertje voor haar erin gelegd.

Daarop sluit ze de gezusters op in een grote korf en laat hen de rivier afdrijven. Op het eerste oog lijkt dit een draconische strafmaatregel, maar ze zou ook geinterpreteerd kunnen worden als een zoenoffer om een catastrofale overstroming ten gevolge van de gepleegde kindermoord of te wenden: De zusjes overleven het watergeweld en beginnen vastberaden aan een overlevingstocht.

Ze doden een zwijn door het een boomvrucht met daarin verborgen een mesje toe te werpen. Als vervolgens een bejaard halita-echtpaar hen het vlees afhandig wil maken, laten ze de man door list in zijn eigen speer vallen en overgieten ze de vrouw op een onbewaakt moment met kokend water.

Het geduchte tweetal verzamelt alle kostbaarheden van het geestenpaar en keert daarmee terug naar het ouderlijk huis: Toen het middernacht was, staken ze de zilveren lamp aan, en Rapie riep naar boven tot haar moeder: Structuralisten coals Propp en Stith Thompson zullen dan ook niet aarzelen om zo'n verhaal op de snijtafel te leggen en binnen de kortste keren een geraamte van universele functies, rollen en motieven bloot te leggen. Maar wat schieten we ermee op om een verhaal los te maken uit zijn culturele context?

We houden dan iets over zonder vlees of bloed. Jensen, als antropoloog, waarschuwt ervoor om de Seramese vertellingen zonder meer als een sprookje, en dus als een produkt van volkse verbeelding, te beschouwen: Toch kan het verhaal mijns inziens in andere opzichten wel worden opgevat als verbeelding, namelijk als een fantasie over doorbreking van maatschappelijke rollen. Door hun broertje op to eten, onttrekken de zusjes zich aan de dwingende voorschriften in de Seramese samenleving die betrekking hebben op de zorg voor kleine kinderen en de maatschappelijke rolverdeling tussen broers en zussen.

De vertellers en luisteraars beleven, gezien de grote verbreiding en de geanimeerde vertelwijze van het verhaal, een kennelijk plezier aan de onverschrokkenheid waarmee het losgeslagen duo althans tijdelijk aan dit gareel ontsnapt. We vergelijken daartoe het halita-verhaal met het relaas over de stichting van het dorp Rutong, gelegen op de zuidoostkust van het eiland Ambon. Dit verhaal begint met eenzelfde episode waarin oudere kinderen een baby die naar de sukun-vrucht is genoemd, opeten.

De schuldigen zijn ditmaal de zonen van twee clans uit het dorp Tuhesari op Seram. De jongens vluchten, voordat hun ouders de fatale vergissing ontdekken, met een inderhaast geconstrueerd vaartuig van Seram naar Ambon en stichten daar het dorp Rutong. De tekst van deze historie is door Bartels gepubliceerd in Guarding the invisible mountain, zijn proefschrift over pela-verbonden op de Midden-Molukken,' en, nog wat completer, in zijn recente cultuur-historische studie In de schaduw van de berg Nunusaku.

De passages waarnaar we in onze bespreking verwijzen, zijn gecursiveerd en voorzien van een trefwoord. Volgens hun mondelinge traditie voeren de clans Maspaitella en Talahatu hun afkomst terug tot het dorp Rumahkai aan de zuidkust van West-Seram. In pre-europese tijden, toen de beschreven gebeurtenissen heten te hebben plaatsgevonden, was Rumahkai nog gelegen in de Bergen in het binnenland, en heette het Tuhesari.

Zo was een man, die Corputty heette, gewoon om met zijn vrouw, zzjn twee volwassen zoons, hun jongste broertje, en twee zonen van de clan Kakerissa naar zijn tuin aan de kust te gaan.

Op zekere dag besloten de man en zijn vrouw tijdens hun verblijf aan de kust, te gaan werken in een andere kebon [tuin], nogal ver van de hut. Zij hadden hun jongste zoon, die nog maar een baby was, meegenomen en daarom gelastten ze hun beide volwassen zoons en de jongens van Kakerissa, die achterbleven, dat ze goed moesten passen op het kind, dat Sukun heette - genoemd naar de sukun [broodvrucht]. Door een samenloop van omstandigheden legde de vrouw een sukun-vrucht achter de waterkruik en zei dat ze die maar moesten koken en opeten als ze voor haar terugkeer honger kregen.

De baby sliep vast toen zijn ouders vertrokken, maar werd later wakker en toen hij zijn moeder niet zag, begon hij hysterisch te huilen. De oudere kinderen probeerden hem te kalmeren, maar tevergeefs en ze raakten buiten zinnen van zijn Enkele van de kinderen begonnen water te koken om de sukunvrucht te bereiden voor hun broertje dat maar bleef schreeuwen, maar hoe zij ook zochten, zij konden de vrucht niet vonden.

Aangezien ze niet helder meer konden denken vanwege het gehuil, kwamen zij tot de conclusie dat hun ouders bedoeld hadden dat ze niet een sukun-vrucht moesten koken, maar hun broertje dat Sukun heette. En dus doodden zij de baby, kookten hem en aten hem met smaak op. Toen zij echter hun maaltijd beeindigd hadden, kwamen zij langzaam tot bezinning en toen zij de sukun-vrucht achter de waterkan vonden, beseften zij wat ze gedaan hadden.

De twee vreesden dat zij onthoofd zouden worden wanneer Corputty terugkeerde en zij besloten weg te lopen en de twee jongere jongens achter te laten. Op het strand bouwden ze voor zichzelf een vlot van Baba-gaba [nerven van de sagopalm] en zetten er de stam van een mangoboom op als mast, waarna ze er twee soorten sago bomen oplaadden. Ze maakten peddels van waa, de bast van de sagopalm, en gebruikten bamboe als vaarboom. Een steen, vastgebonden aan een touw, diende als anker.

Toen alles gereed was, roeiden ze snel de open zee op. Ze hadden niet een bepaalde bestemming op het oog en dus lieten ze het aan de wind over en voeren waarheen de zeebries hen bracht. Na verloop van tijd, naderde het vlot de kust waar het dorp Rutong nu ligt. Kakerissa, die aan het roer zat, zei tegen Corputty voor op het vlot: Mai ka tella laten wij stoppen werd de nieuwe naam voor Kakerissa, maar in de loop van de tijd veranderde die in Maspaitella.

Toen zij het ondiepe water dichtbij het strand bereikten, riep Kakerissa naar Corputly: Hij bedoelde de ankersteen die overboord gegooid moest worden om het vlot vast te leggen. Tala hatu na, dat later Talahatu werd, was van nu of aan de nieuwe naam voor Corputty. Daar plantten de broers de mast, die weer als boom begon te groeien en die nog steeds beschouwd wordt als teken en bewijs van de pela. Later plantten zij ook de sagopalmen op een zekere dusun [bosperceel], die nog steeds het eigendom is van de twee clans Maspaitella en Talahatu.

De vaarboom is een bamboebos geworden. Agabus, de oorspronkelijke voorvader van Rutong, kwam naar de kust uit Weiseluring, de voormalige vestigingsplaats negerilama van Rutong in de bergen, om de vreemdelingen te ontmoeten. Zoals toen gebruikelijk was, ontstond er onmiddellijk een gevecht Maar alle drie bezaten zij speciale tovermiddelen die hen onkwetsbaar maakten en dus kon geen van drieen worden verslagen. Toen zij dat alle drie beseften, sloten zij vrede en mochten de twee vreemdelingen blijven.

Zij beloofden om in MI dorp te wonen en als teken daarvan stapelden zij een hoop stenen op elkaar, 'hatu rutu' in de plaatselijke taal, later afgekort tot 'Rutong Als dorps-teun [adat-naam] kozen zij Loporisa Uritalai 'op korte afstand doordringend in het zwaardgevecht'.

Vertelwijze De bronnen geven een indruk van een belangrijk verschil in vertelwijze. Vooral de verteller van het halita-verhaal heeft zijn best gedaan om op een onderhoudende en levendige manier te vertellen. Hij maakt bijvoorbeeld veel gebruik van directe rede en dialoog, en schept hierdoor een aanschouwelijk effect.

De gevarieerde herhaling van passages waarin de moeder navraag naar haar baby doet, getuigt van gevoel voor timing en dramatisch effect. Deze vertelwijze staat in schril contrast tot de beschrijvende en verklarende vertelwijze in het verhaal uit Rutong: Hij probeert kennelijk aannemelijk te maken dat de babymaaltijd voortkomt uit de paniek van een paar opgeschoten jongens die later in het verhaal wel hun mannetje staan in een gevecht van man tot man, maar niet in de omgang met kindergeschrei.

Deze verklarende vertelwijze heeft te maken met de status van het verhaal: Bovendien zou een al te geanimeerde vertelwijze afbreuk doen aan het karakter van het geschiedverhaal. Het is de luisteraars niet begonnen om entertainment, maar om de historie van de voorouders.

Structuur De beide verhalen laten ook een verschil in structuur zien. De historie van Rapie en Isuli is bevredigend afgerond als ze beladen met schatten naar huis terugkeren. We mogen hopen en verwachten dat ze nog lang en gelukkig leefden Het geschiedverhaal uit Rutong daarentegen bestaat uit een tamelijk losse, lineaire aaneenrijging van episoden. Daarbij moeten we bedenken dat de dorpsgeschiedenis hiermee nog lang niet volledig is: Personages De hoofdpersonen in de halita-verhalen zijn ofwel naamloos ofwel ze dragen algemeen gangbare roepnamen: Dit vormt een belangrijk verschil met de wijze waarop de personages in het verhaal uit Rutong worden voorgesteld.

De hoofdpersonen worden geldentificeerd als leden van bestaande clans. De zonen van Corputty en Kakerissa zijn niet de eersten de besten, maar, zoals uit het vervolg blijkt, de stamvaders van de clans Maspaitella en Talahatu. Tijd Een element dat alleen in het verhaal uit Rutong voorkomt, is een globale plaatsing in de tijd. Dat gebeurt niet in termen van jaartallen, maar van generaties voorouders. Geschiedverhalen spelen zich of in de zaman tete-nene mojang, de tijd van de voorouders. Dat kunnen de allereerste generaties mensen zijn die de wereld bevolkten en de grondslagen voor de traditionele samenleving legden, of, zoals in dit geval, de generatie voorouders die een clan of dorp stichtten.

De verteller uit Rutong deelt bovendien aan het begin van zijn relaas mee dat de historie zich afspeelt in de tijd dat het huidige Rumahkai nog niet aan de kust was gelegen en Tuhesari heette. De toehoorders hebben hieraan voldoende: Bainjsplaatsen Een volgend kenmerkend element is de vermelding van tastbare en actuele bewijsplaatsen voor het verhaal. Er wordt melding gemaakt van een boom die is ontsproten uit de mast van het provisorische schip waarmee de overtocht van Scram naar Ambon werd gemaakt, en een bamboebosschage die als overblijfsel van de vaarboom wordt beschouwd.

Het is eigen aan geschiedverhalen dat de verteller met nadruk verwijst naar concrete elementen in het landschap of naar concrete voorwerpen, pusaka [erfstukken], die door de betreffende clans en dorpen worden bewaard.

Deze fungeren als bewijsplaatsen voor de waarheid van het verhaal, en als gedenktekens ter herinnering aan de voorouderlijke geschiedenis. Namen Geschiedverhalen hebben onder meer tot doel de toehoorders te informeren over de betekenis en de historische achtergronden van namen en titels.

De passages waarin de betekenissen van de namen Maspaitella, Talahatu en Rutong worden verklaard als respectievelijk 'laten we stoppen', 'schop de ankersteen uit' en 'stapel stenen', zijn daarom kenmerkend voor het genre. Bartels wijst erop dat de naam Maspaitella op het eerste oog een samenstelling vormt van Maspait, de Ambonse naam voor het Hindoe-Javaanse rijk Madjapahit, en eta, het inheemse woord voor groot. De volledige kennis van oorspronkelijke namen en titels, van hun betekenis en hun herkomst, is slechts bestemd voor de eigen verwanten en dorpsgenoten.

Het gaat daarbij in de beleving van zeer vele Molukkers om bijzonder gevoelige informatie die ze niet prijsgeven aan outsiders. Dat heeft onder meer te maken met de vrees dat Molukse buitenstaanders er ten behoeve van schadelijke magische praktijken misbruik van zouden kunnen maken. Het kan nog om een andere reden van belang zijn: Wanneer Molukse jongeren uit Nederland bijvoorbeeld op vakantie gaan naar hun dorp van herkomst, worden ze vaak van tevoren door de ouderen in deze kennis ingewijd, zodat ze ter plekke kunnen laten zien dat ze waarachtige anak negeri [kinderen van het dorp] of anak mata rumah [kinderen van de clan] zijn.

Publiek De verbreiding van het hallta-verhaal over dorpen in West-Seram vormt een aanwijzing dat het niet als het exclusieve eigendom van bepaalde families of dorpen wordt beschouwd. Met de geschiedenis van Rutong ligt dat anders. Er is binnen Molukse kring brede overeenstemming over het uitgangspunt dat de verhalen over de eigen voorouders in zekere zin het 'eigendom' zijn en blijven van hun nakomelingen.

De in Nederland wonende afstammelingen van een van de hoofdpersonen uit de geschiedenis van Rutong hebben hun familiegeschiedenis bijvoorbeeld door een oudere op een cassettebandje laten inspreken, dat alleen binnen de eigen kring circuleert: Gelegenheid Halita-verhalen kunnen op alle momenten worden verteld waarop men behoefte heeft aan entertainment.

Ze kunnen bovendien zowel door vrouwen als door mannen worden verteld. Het is niet uitgesloten dat ze zelfs in eerste instantie tot de verhalenwereld van vrouwen behoren, en dat de mannen zich concentreren op de meer prestigieuze clan- en dorpsgeschiedenissen. Hoewel ouderen er in Nederland inmiddels toe over lijken te gaan om zowel zonen als dochters in de familiegeschiedenis in te wijden, werden deze traditioneel veelal via de mannelijke lijn overgeleverd: Meer onderzoek naar deze aspecten van de Molukse orale cultuur zou belangwekkende gegevens kunnen opleveren.

Dorpsgeschiedenissen worden doorgaans verteld bij bijzondere gelegenheden, zoals de jaarlijkse adat-feesten waarbij de bevolking bijeenkomt om de band met de voorouders en de onderlinge samenhorigheid met feestelijk ceremonieel te bevestigen. Vanuit het individu gezien zijn het momenten waarop de plaats van de eigen familieclan binnen de dorpssamenleving wordt bekrachtigd. De behoefte daaraan is ook bij Molukkers in Nederland nog actueel.

Velen zijn aangesloten bij kumpulan [dorpsverenigingen], die bijeenkomsten wijden aan het in herinnering houden van hun dorpsgeschiedenis en aan de overdracht van geschiedverhalen aan de jongere generaties. In organiseerde de kumpulan van het dorp Ullath een hari tjeritera sedjarah [geschiedverhalendag].

Een groepsfoto van de vertellers op die dag laat duidelijk zien welke waarde ze aan de verhalen hechten: Het gaat om verhalen die de culturele en maatschappelijke orde verankeren in de geest van de luisteraars.

Het geloof in de waarheid van het verhaal behoort tot het soort overtuigingen dat niet kan worden bewezen en evenmin kan worden weerlegd. Kennis van het verhaal is noodzakelijk 'supaja djangan lupa: Wie de geloofwaardigheid van de verhalen ter discussie stelt, gaat niet alleen voorbij aan hun culturele betekenis, maar begaat tevens een soort heiligschennis. Socialisatie Tenslotte worden er aan de verhalen heel verschillende consequenties verbonden.

Het halita-verhaal bevat slechts algemene levenslessen: De lessen van het geschiedverhaal over de stichting van Rutong daarentegen zijn veel concreter. Allereerst eindigt het met een passage waarin de maatschappelijke positie van de betrokken clans wordt vastgelegd: Deze rolverdeling volgt het algemene patroon van stichtingsverhalen. De oude bewoners behouden de voornaamste positie inzake de adat, en de nieuwkomers verwerven de belangrijkste bestuurlijke posities.

De lotgevallen van de voorouders vormen de basis voor aanspraken op status en prestige van hun nakomelingen, ook die in Nederland. In de tweede plaats heeft het verhaal consequenties voor de verstandhouding tussen de dorpen Rumahkai en Rutong. Van welke aard deze zijn, blijkt uit een historisch voorval waarover Bartels in zijn proefschrift verslag doet.

Het Nederlands bestuur veroordeelde een groep bewoners tot dwangarbeid op Saparua. Ze meldden zich echter bij de resident in Ambon om herziening van het vonnis te vragen. Tijdens hun verblijf in Ambon kregen ze tot hun verrassing ongevraagd hulp van de clans Maspaitella en Talahatu uit het naburige Rutong: Nadat de resident bij nader inzien de klachten had laten vallen, gingen ze de inwoners uit Rutong bedanken.

Toen pas werd hen duidelijk, dat de betreffende clans hen hadden geholpen omdat ze oorspronkelijk afkomstig waren uit hun dorp: De gebeurtenis was voor beide dorpen aanleiding om een pela-verbond te sluiten: Dit verbond geldt nog steeds Jongeren uit Rumahkai en Rutong zijn elkaars pela: Overtreding van deze adat-regel kan onheil tot gevolg hebben voor henzelf of voor hun eventuele kinderen.

Ze behoren daarom de geschiedverhalen te kennen die aan de adat-regels ten grondslag liggen. De verhalen dragen dan ook in het algemeen bij aan een wereldbeeld, waarin individu en samenleving zich, als het erop aankomt, laten leiden door de stemmen van de voorouders.

Sacrale verhalen We hebben kennisgemaakt met twee vertellingen, die met een nagenoeg identieke verhaalepisode beginnen. Op grond van kenmerken van vorm, inhoud en functie kunnen we echter vaststellen dat beide vertellingen voor een Moluks publiek twee fundamenteel verschillende orale genres vertegenwoordigen.

We moeten Geurtjens nageven dat hij wel oog had voor deze polariteit binnen de Molukse verhalenwereld. Hij slaagt er echter niet in om hiervoor heldere genrebegrippen te vinden. In zijn bundeling van Keieesche Legenden stelt hij de genres tegenover elkaar als 'romantische sprookjes' tegenover 'geschiedkundige verhalen' of legenden die hij overigens 'niet minder romantisch' acht.

In het voortgezet onderwijs kunnen Molukse leerlingen zelfs gekwetst reageren wanneer de vertellingen van hun voorouders worden betiteld als sprookjes of iegenden: Het is een uitdaging om de kenmerkende verschillen tussen beide genres onder een passende noemer te brengen: Bij ons voorstel voor een oplossing voor dit probleem hebben we ons mede laten leiden door een uiteenzetting van Ano Upulesi Maserua, een gezaghebbende Seramese verteller.

In zijn inleiding op het geschiedverhaal over de radja-dochter Boi Ratan maakt hij een hoofdonderscheid tussen 'verhalen zonder meer' en 'ware verhalen'. Over deze laatste zegt hij: Zij stellen dat deze verhalen oorspronkelijk zijn, niet slechts verhalen zonder meer, maar dragers van waarheid.

Dergelijke verhalen noemen ze Tuni Hetu [tuni: Maleis oorspronkelijk, waar; hetu: Het geeft jets weer van de rituele plechtigheid van de vorm-aspecten, de onaantastbaarheid van de inhoud en het gewicht van de culturele functie die de verhalen voor vertellers en toehoorders hebben. Welljcht biedt het onderscheid tussen sacrale en njet-sacrale verhalen ook voor interculturele onderwijsdoeleinden een bruikbaar referentjekader, een vruchtbare aanleiding tot een andere leerstofselectje en een aanleiding tot krjtische relativering van de ingeburgerde genrebegrippen waarmee we orale cultuur plegen to benaderen.

Hans Strayer heeft Algemene Literatuurwetenschap gestudeerd. Hij heeft als bureaumedewerker van het Samenwerkingsverband Bikultureel Onderwijs Assen meegewerkt aan tal van uitgaven op het terrein van onderwijs en educatie voor Molukkers; daarnaast is hij docent in de opleiding van leerkrachten Moluks Maleis, en is hij als redacteur van Timbang.

Tijdschrzft voor onderwijs en edukatie voor Molukkers, verbonden aan het Steunpunt Edukatie Molukkers. Cerita Rakyat di Maluku'. Een bloemlezing voor het voortgezet onderwijs. Een cultuurhistorische verhandeling over de bevolking van de Midden-Molukken.

De Beiaard 6, 1 Geurtjens, H. Volkserzahlungen von der Molukken-Insel Ceram Frankfurt am De wereld van Molukse vertellers Utrecht Op 15 juni overlijdt te Ambon Georg Everhard Rumpf op vierenzeventigjarige leeftijd. Zijn overlijden kreeg nauwelijks enige aandacht. Hoewel sinds in dienst van de VOC, wordt zijn heengaan slechts terloops in de notulen vermeld. De Heeren Zeventien realiseerden zich niet, dat zij in Rumphius niet slechts een betrouwbare en toegewijde dienaar verloren, maar bovenal een wetenschapsman van buitengewone betekenis.

Onder uitzonderlijk moeilijke omstandigheden Rumphius werd in blind, verloor bij de aardbeving van zijn vrouw en dochter, bij de brand van gaan zijn tekeningen en verzamelingen te gronde, en in gaat het manuscript van zijn Amboinsch kruidboek met de 'Waterlandt' ten onder besteedde hij al zijn beschikbare tijd aan het beschrijven van de planten- en dierenwereld van Ambon. Kort voor zijn dood, rond , stuurt hij het manuscript van zijn Rariteitkamer naar zijn vriend Hendrik d'acquet, burgemeester van Delft, die de uitgave ter hand neemt.

Rumphius heeft het verschijnen van zijn Rariteitkamer niet mogen beleven. Naamgeving Om zaken, dieren en planten aan te kunnen duiden, geven we ze een naam.

De bestaande hoeveelheid beschikbare 'naam'woorden bleek echter volstrekt onvoldoende om de grote hoeveelheden nieuwe levensvormen te benoemen, die als gevolg van de ontdekkingsreizen de Westerse wetenschap in handen vielen.

Zowel het Latijn als het Nederlands beschikken slechts over een beperkt aantal woorden om dieren en planten aan te duiden. Aanvankelijk trachtte men dit te ondervangen door de soorten waarover men schreef te omschrijven. Het Loehoneesche Hoorntje, dat bij Rumphius op pagina wordt genoemd, wordt door Gualtieri als volgt beschreven: Zo'n beschrijving is wel nauwkeurig, maar niet bruikbaar als naam, terwijl de Nederlandse naam niet bruikbaar is in andere landen.

Dit probleem nu is opgevangen door het invoeren van een eenduidige nomenclatuur, waarbij iedere soort wordt aangeduid met een uit twee delen bestaande naam. Carolus Linnaeus is de eerste geweest, die consequent de binaire nomenclatuur heeft ingevoerd.

De tiende editie van zijn Systema Naturae geldt als het begin van de algemeen gebruikte binaire nomenclatuur, waarbij iedere diersoort wordt aangeduid met een uit twee delen bestaande naam. Het eerste deel van de naam is de geslachts- of genusnaam en het tweede deel is het epitheton specificum.

De combinatie van deze twee namen is de soortnaam. In de loop van de tijd is dit systeem verfijnd en het wordt in de diersystematiek nog algemeen gebruikt. Internationaal zijn er regels opgesteld, waaraan namen moeten voldoen om geldig gebruikt te kunnen worden. Een begin van deze binaire nomenclatuur vinden wij reeds bij Rumphius, hoewel hij die niet consequent heeft toegepast.

Vele namen uit Rumphius' Rariteitkamer zijn door Linnaeus overgenomen en worden nog algemeen gebruikt. De namen hoeven op zichzelf niets te betekenen, maar vooral bij de oudere namen is dat wel het geval. De vele soorten van het geslacht Strombus worden door Rumphius aangeduid als Strombus primus, Strombus secundus, en zo tot Strombus nonus, maar deze namen zijn nooit in zwang geraakt.

Aangezien Rumphius voor een Nederlands publiek schreef, moesten voor al deze nieuwe soorten Nederlandse namen gevonden worden en hij heeft de Nederlandse taal dan ook verrijkt met een groot aantal namen voor schelpen, waarvan een aantal inmiddels zo goed als verdwenen is, maar een aantal andere nog steeds gebruikt wordt.

Veel van de door Rumphius gebruikte namen zijn niet door hemzelf verzonnen, maar circuleerden al in de kringen van schelpenverzamelaars. Het verzamelen van schelpen was in die tijd een hobby waar vele prominenten, koningen, keizers en kooplieden zich mee bezighielden.

Grote bedragen werden voor sommige soorten betaald en men was steeds op zoek naar nieuwe, onbekende vormen. Nederlandse namen bij Rumphius Om de vele namen enigszins te ordenen, zullen wij ze hier de revue laten passeren op grond van de naamgevingsmotieven. Achtereenvolgens zullen de volgende naamgevingsmotieven worden behandeld: Geografie Wanneer soorten bekend zijn van bepaalde gebieden is het nuttig dit ook in de naam tot uitdrukking te laten komen. Dit hoeft niet te betekenen dat deze soorten uitsluitend daar voorkomen, maar meestal wel dat ze daar voor het eerst gevonden zijn.

Rumphius kreeg deze soort dan ook van vissers uit dit gebied en heeft de soort nooit op Ambon verzameld. De soort komt ook voor bij Nieuw-Guinea en in Australia. Sommige 'geografische' namen zijn misleidend. Hoewel de naam Caapse Ezeltjes onder verzamelaars veel gebruikt werd, noemt Rumphius ze slechts Eseltjes en verklaart de naam als volgt: Vorm Vormeigenschappen kunnen, vooral als ze specifiek zijn, aanleiding geven tot naamgeving.

De verdikte buitenlip van de mondopening leidde tot de naam Diklipjes. Zeer populair bij verzamelaars zijn de schelpen van het geslacht Conus. Tegenwoordig heten zij kegelslakken of Conussen, maar in de tijd van Rumphius werden zij algemeen aangeduid als Tooten. Een toot is een spits toelopend eind, en als woord verwant met bijvoorbeeld twit en tiet. De spits toelopende vorm van deze schelpen is verantwoordelijk voor hun naam. De bekendste soort uit deze groep is Conus gloriamaris, waar grote bedragen voor werden geboden, maar die inmiddels niet meer zo zeldzaam is als vroeger.

Overeenkomst in vorm en kleur kan dan aanleiding geven tot namen, die reeds voor dieren gebruikt worden en voor nietkenners verwarrend kunnen werken.

Zo worden bepaalde schelpensoorten aangeduid met namen als Kemphaantjes, Kievitseyeren, Kikvorsen, Kakkerlakken en Olifantstanden. Deze namen vinden wij ook terug in veilingcatalogi van verzamelingen en wanneer in een kavel Kemphaantjes en Kakkerlakken worden aangeboden, moet men wel goed weten dat het om schelpen gaat en niet om vogels of insekten.

Bij namen als Osseogen, Ossekoppen, Spinnekoppen en Tygerstongen is het duidelijker dat het om een vormovereenkomst gaat. Botanie Het zijn vooral vruchten die hun naam gegeven hebben aan bepaalde schelpensoorten, hoewel ook namen voorkomen als Ajuynschillen en Rijs t korrels.

Bij Kanaries moeten wij niet denken aan vogels, maar aan de vruchten van de Kanarieboom, de Kanarienoot, waarmee de betreffende schelp een min of meer duidelijke vormovereenkomst vertoont. Mythologie Het is niet verwonderlijk dat bij vele groepen van mariene organismen namen gevonden worden die met Neptunus of Venus te maken hebben.

Zo vinden wij bij de schelpen Neptunusschachten en Venusharten. Maar ook andere mythologische figuren komen voor. De ronde vlekken op de schelp van Cypraea argus gaven aanleiding tot de naam Argusogen en de naam Midasoren heeft betrekking op de vorm van de schelp.

Enig inbeeldingsvermogen is hier echter wel gewenst. Muziek Aan de muziekwereld zijn slechts enkele namen ontleend. Als je de regelmatige ribben van de Harpen bekijkt, doen deze inderdaad denken aan de snaren van een harp. De Muzykhoren Muziekhoren ontleent zijn naam aan het patroon op de schelp, dat aan muzieknoten doet denken. Rumphius bedoelt hiermee Conus litteratus, door hem ook A. Overigens wordt de naam Muziekhoren ten tijde van Rumphius ook gebruikt voor een soort Voluta uit West-Indie, toepasselijker omdat deze een patroon heeft dat sterk doet denken aan notenbalken en noten.

Naamgeving kan dus zeer verwarrend werken en het is zaak goed op te letten welke soort met een bepaalde naam bedoeld wordt. De schelpen van het geslacht Lambis zijn gekenmerkt door large, scherpe uitsteeksels, waaraan ze de naam Duivelsklauwen te danken hebben.

Minder duidelijk is wellicht de naam Lazarusklep, die wordt gegeven aan schelpen van het geslacht Spondylus. Een lazarusklep is een klepper die door melaatsen gebruikt werd om voorbijgangers te waarschuwen.

De twee kleppen van deze schelpen sluiten zeer goed in elkaar en gaan niet gemakkelijk van elkaar, zodat door ze op en neer te bewegen een klepperend geluid kan worden gemaakt, of zoals Rumphius op pagina meldt: Vader Noachs-Schulpen worden ook op Ambon gevonden als fossielen en gezien als overblijfselen van de zondvloed, vandaar de naam.

Rumphius schrijft hier zeer uitgebreid over en het is duidelijk dat hier wrijvingen optreden tussen geloof aan de ene kant en natuurwetenschappelijke interpretatie aan de andere kant. De bekendste naam uit deze categorie is de St.

Jacobs Schulp, waarmee soorten van het geslacht Pecten worden aangeduid. Deze schelp speelt een belangrijke rol in de Christelijke symboliek als teken van St. Jacobus en afbeeldingen hiervan zijn vooral in de omgeving van Santiago de Compostela veelvuldig te vinden. Gebruiksvoorwerpen Een ieder die wel eens Tangs het strand schelpen heeft gezocht, kent de scheermessen, doch bij Rumphius worden zij Baard k nypers genoemd.

Waarom heten Lobbetjes Lobbetjes? Rumphius legt het uit: Het Bezaantje is een Strombus-soort met een verbrede, zeilvormige uitstulping, waaraan deze schelp zijn Nederlandse naam ontleent.

De bezaan is het achterste gaffelzeil op een driemaster. De Kompas-Schulpen zijn 'genaamt naar de streepen, dewelke men op de vlakke schaalen ziet'.

Gebaseerd op gelijkenis met planten, dieren of voorwerpen op het land zijn in het Nederlands tientallen namen van mariene organismen gevormd door het voorvoegsel zee-. Zo vinden we bij Rumphius als namen van schelpdieren: Zowel in deze categorie als in de categorie gebruiksvoorwerpen vallen de namen gegeven aan Nautilus tenuis, 'by de zeevaarende lieden 't Schippertje, om dat zy die veel over de zee zien vaaren doch by de oude liefhebbers, de doekehuyf genaamt, wegens haare gedaante en teerheid, want zij eer een kamerdoeks huyfje, zoo als eertyds gedraagen wierden, gelyken'.

Het patroon op deze schelp bestaat uit 'zwarte plekken en streepen, die in ordre staan, en niet qualyk een sleep of static van mannen verbeelden, die met lange mantels een lyk volgen, waarom ze in 't gemeen Sepuiturae, of Prinse begraaffenis genoemt worden'. Scatologie en seksuologie Waar mooie schelpen vaak door ruwe zeebonken werden verzameld en mee teruggenomen naar het vaderland, is het niet to verwonderen dat sommige van deze schelpen werden aangeduid met namen die niet bepaald op verfijnd taalgebruik duiden.

Zo worden soorten van het geslacht Trochus - grote gedraaide schelpen - aangeduid als Bagynedrollen, doch in beschaafder kringen spreekt men van Tollen. Onder de kegelslakken van het geslacht Conus bevindt zich een aantal soorten, die op een witte ondergrond voorzien zijn van zwarte puntjes of vlekjes. Een dergelijk patroon wordt ook gevonden bij soorten van het geslacht Voluta. Hier wordt enige entomologische kennis van de verzamelaar verwacht, want zij worden aangeduid als Vliegescheetjes, Muggescheetjes en Vlooienscheetjes.

Een van de populairste groepen onder verzamelaars zijn de porseleinslakken of kauri's. Exemplaren van de soort Cypraea moneta werden en worden wellicht nog hier en daar gebruikt als wettig betaalmiddel en door de VOC met scheepsladingen tegelijk vervoerd en verhandeld. Op sommige plaatsen langs de Nederlandse kust kunnen soms ook exemplaren gevonden worden afkomstig uit vergane VOC-schepen. De mondopening van deze slakken nu doet denken, indien men over voldoende fantasie beschikt en daaraan ontbreekt het in dergelijke gevallen vaak niet, aan een vrouwelijke schede.

Rumphius beschrijft dit als volgt: Jets verder, op pagina , vermeldt hij: Weinigen zullen het woord porselein beschouwen als van bedenkelijke betekenis en het woord klipkous kennen de meesten niet, laat staan dat het als onfatsoenlijk zou worden beschouwd.

Doch in Rumphius' tijd was het dat kennelijk wel. Kous zou dan jets betekenen als 'oud wijf', vergelijk ons kletskous. Op grond van de vermeende overeenkomst met een vagina waren er echter nog andere namen in gebruik, nog veel onfatsoenlijker.

Er blijven nog vele namen over die hier niet genoemd zijn: Knoddekens, Poelorontjes, Camelotjes, Amouretjes, en wat te denken van Droomhoorntje Voluta vespertilio. Zy hieten op 't Boetons Cantaruga, om dat ze, als boven gezegt is, droomen verwekken en de kinders gerust doen slapen, als men ze hun onder de kussens legt. Daar beneven zommige Mineraalen, Gesteenten, en soorten van Aarde, die in d'amboinsche, en zommige omleggende Eilanden gevonden worden.

Verdeelt in drie Boeken, En met nodige Printverbeeldingen, alle naar 't leven getekent, voorzien. Backhuys, uitgever en malacoloog.

Nam deel aan de Rumphius-expeditie naar Ambon in. In een kleine prauw vaart dit gezelschap dan naar de twin Kleyntjes aan de binnenbaai. De kleindochter maakt de oude vrouw duidelijk dat haar zoontje niet 'Wullum' maar 'Wim-pie' heet. En dan krijgt het kind zijn definitieve naam: Het gezicht van de oude vrouw, eerst ingespannen om haar te verstaan, ontspande zich, zij knikte, zij begreep haar heel goed - niet meneer Wul-lum, maar Himpies!

Dat kind heette geen Himpies, en over zijn buik weten we niets. Wat we wel weten is dat het een hoofdrol was toebedeeld in een drama dat zich in op de Molukken, en dan vooral op Saparua, afspeelde. Sindsdien heeft de opstand tegen het Nederlands gouvernement onder leiding van Thomas Matulesia, nu beter bekend als Pattimura, heel wat pennen in beweging gebracht. Over de exacte toedracht van dit drama tasten we nog altijd in het duister, omdat er bronnen zijn die elkaar tegenspreken.

De grote lijnen zijn echter wel bekend. Een eskader met tweeduizend man troepen, enige ambtenaren en drie commissarissen-generaal voer Dat was geen gemakkelijke opgave. Een Commissie van twee, bestaande uit Nicolaas Engelhard en J. Als resident van het eiland Saparua, dat zich ten oosten van Ambon bevindt, werd benoemd de jarige Johannes Rudolph van den Berg. Samen met zijn vrouw, Johanna Christina Umbgrove, en hun vier kinderen, kwam hij op 15 maart op Saparua aan. Bestuurservaring had hij niet.

Op 14 mei brak op het eiland een opstand uit, die onder leiding kwam te staan van Thomas Matulesia, ongeveer 34 jaar oud. Als burger van Saparua had hij dienst genomen in het Engelse leger, waar hij de rang van sergeant-majoor had bereikt. Op 16 mei bestormde hij, samen met een paar honderd aanhangers, het kleine fort Duurstede, waar zich, samen met een handvol soldaten, ook de familie Van den Berg beyond. Het gevecht duurde van zes uur 's morgens tot drie uur 's middags.

De opstandelingen drongen toen de versterking binnen en doodden iedereen die zij daar tegenkwamen. Toen berichten over dit voorval Ambon bereikten, werd een troepenmacht van ruim tweehonderd man onder majoor Beetjes uitgezonden om de orde te herstellen. Die poging is jammerlijk mislukt.

Op 20 mei werden de meeste soldaten op het strand van Saparua afgemaakt, de majoor incluis. Slechts dertig soldaten wisten te ontkomen. De opstand sloeg over naar het nabijgelegen eilandje Nusa Laut, naar de zuidkust van Seram vroeger: Ceram , en naar het schiereiland Hitu op Ambon.

Op 3 augustus werd fort Duurstede door de Hollanders heroverd, en pas in het najaar was de opstand geheel onderdrukt. Op 12 november werd Pattimura gevangen genomen.

meesteres zwolle sex in de rimboe

Pijpsex prive ontvangst zaandam


Prive ontvangst thuis webcam chat, Leren masseren sex afspraak amsterdam. Telefoonnummers van adverteerders op Kinky worden altijd gratis getoond. We vragen je om Adam escort euro - kristina escort heel adam. Profiel foto van Mogelijkheden. Priveontvangst en Escort all inclusive en met gratis gewone massage en erotise massage bij.

Ik werk in Kerstdagen en Nieuwjaar en alle feestdagen. Priveontvangst tot uur - euro per czproxy. Bent u in uw Weldadige tantramassage in gouda nu aanbieding euro.

Diana - Dirty Diana escort euro for Amsterdam Escort regio: Adam escort euro - kristina - - escort heel adam BDSM klant onderdanig; beffen; buiten sex; highclass companion; intiem; massage met hoogtepunt.

Lijkt t jou ook heerlijk om met deze koude dagen met mij Geile Milf tussen de lakens te geilen, neem dan contact op en je hebt de Heetste sex. As jij je best doen Korat Thai Massage. Waan jezelf even in Thailand. Kom naar Korat Thai Massage in Rotterdam voor een heerlijke erotische massage. Erotische massages utrecht vind je op czproxy.

Gratis Erotische Massage Sexfilms - We zijn de beste in gratis porno, alle gratis Erotische Massage Ebbenhouten tiener krijgt lekkere, erotische vinden sexdate straf massage pianovirtuoos amsterdam osdorp massage · contact neuken prive sex Zwanenburg · Ouddorp schoonmoeder lekkere sex.

Geregistreerd 20 januari Last Online 29 sexjobs zeeland krefeld erotische massage Laat u vandaag nog domineren of slaafs misbruiken door onze geweldige meesteressen in Privehuis friesland ertotic massage. Een half uur of drie kwartier is ook mogelijk.

Prive ontvangst friesland vind je op broed. Om deze reden zijn mijn foto's onherkenbaar in beeld gebracht. Op deze wijze bescherm ik ook UW privacy!

Zo kunnen we beide als koppel DISCREET een bezoek brengen aan een sauna, of parenclub en zal niemand mij herkenen als escort dame tijdens het betreden van uw woning of hotel. Veel lees en kijk plezier! Sensueel,teder,real gfe,natural beauty,sexy,echte foto's,aangenaam gezelschap czproxy. If you are looking for fun with a sexy and discreet lady you are more than welcome to call me!!

I do want to make all your dreams come true!! I will please you and spoil you!!! My working area is Antwerp and surroundings. I won't answer xxx. Gratis sexchat Webcam Chat Beleef een spannende chat. Leden kunnen inloggen met paswoord. Niet leden hebben ook direct toegang tot de gratis chat, maar met profiel kan je ook offline berichten ontvangen. Hallo Webcam chat liefhebber. Alle sex adressen van Nederland, prive ontvangst en thuisontvangst, escort en escortbureau, massage Gratis sex cammen zonder registratie!

Overzicht van alle kinky hoeren. Eenvoudig op één plek tussen het occasion aanbod van 15 autowebsites naar jouw tweedehands auto zoeken, doe je op czproxy. Plaats je advertentie gratis online via. Hoi geile mannen ik ben Andrea een hele mooie hete dame van 39 jaar oud. Hoi ik ben een lekkere huisvrouw en heb wat tijd over voor erotische massage. Haay geile mannen Ik ben Lisa een hele geile sexy studente die graag een.

Een volslanke huisvrouw die altijd geil. Dames van plezier - Pijpen zonder condoom: Advertenties van dames die pijpen zonder condoom zoeken en aanbieden. Video profielen · Bel en Luister · Nieuwsberichten.

Don en Ad, Rijschool69 en Nieuwste Massage porno. Latina schoolmeisjes volledige gratis sex film. Video thumbnail Two girls toying on webcam. Gratis sexfilms kijken thai massage vagina, Sex webcam. Nieuwste " vlaams " sex films. Vlaamse Mariska genomen door de Taxi chauffeur.

Drunk Porn Tube Filter videos with 3 categories. Sexy massage for Lola and Tess. Jolie receives a flavored massage. Hot college girl strip Lesbian and oily massage.

Wanna See Some Pussy 9. Tips voor erotische massage neuken in dordrecht. Vagina sex leuke sex film. Thuisontvangst dordrecht geile porno films. Woon je in Dordrecht erotische massage wijchen vrouw zoekt vrouw voor sex ben je toe aan een hete date? Prive huis amersfoort lange sexfilm Thuisescort erotische massag Massage nuru wiki moeders willen sex Sex and sex film sexdate dordrecht Publiceer je gratis advertentie Webcam sex Over ons. Je zal alle mogelijke films van Harde Seks op Pornozot terugvinden.

Enkel maar hier Sexy zuster met gigantische tieten houdt van harde seks. Gratis porno films voor op je laptop, mobiel of desktop! Reset alle filters Geslacht. Man 0 ; Vrouw 0 ; Stel 0 ; Transsexueel 0 ; Bedrijf 0. Alle sex adressen van Nederland, prive ontvangst en thuisontvangst, escort en escortbureau, massage en massagesalon. Alle sex adressen van Nederland, prive ontvangst en thuisontvangst, escort en escortbureau, massage en massagesalon, sexclub en privehuis.

Peter Heb al een paar foto's van jouw mop. Yoka Ben een geile Indo vrouw van 60 jaar. Twee jaar en verscheidenheid van uw perzik unti je kunt foto's bekijken hij wil czproxy. Top Porn Movies levert al 10 jaar gratis porno films en gratis sex films met o. Live Webcam seksshow gratis zonder registratie! Gratis live seks-cams en seks-chat Word lid van onze gratis chatgroep en geniet van hete porno live!.. De video beelden, foto's en gesprekken op deze webiste zijn bedoeld om te.

Beautiful Webcam Free Web Cams. Verborgen cam - spionage seks - Gratis porno video-archief met de mogelijkheid om online en downloaden van films te bekijken. Algemeen Tessa Heerlen heide · Relaxt ontspannen bij jou prive of hotel · geile melissa geeft jou discrete sex! Kom je snel Echte actie · Door heel Nederland!! Zin in een heerlijk heet weekend?

Een familie, heeft hij zelf en leren hoe gedacht ero massage zwolle koppel zoek koppel veld webcam sex goedkoop schaamhaar op penis heereind carassa. Zoekresultaten voor Erotische massage Oostende. Nuru Massage is een intieme massage die u zult ervaren. Zoekresultaten voor erotische massage oostende. Ik kan ook aan bepaalde wensen voldoen, aarzel niet niet.

Hallo mannen, Wil je een sexy massage of lekker intiem?. Kom lekker naar mij en wij gaan. Gratis Sex chat speciaal voor de liefhebbers van erotisch webcammen, Grootste aanbod van sexy dames in Arnhem die aan prive ontvangst doen. Mogen erotik bh för män.

Jouw sexafspraak nl gratis films porno. Op de gratis sexdating startpagina vind je de heetste links naar de beste websites voor gratis sexdates, erotische contacten en neuk afspraakjes!. Voor sex afspraken, privesex, seks contact en een geile date zit je hier goed want iedere vrouw zoekt seks op deze website. Een gratis Sexdate speciaal voor.

Flim sex xxl buitensex nl. Gratis Porno films van Erotische Massage. Erotische massage kerkrade sex in film video. Erotische massage kerkrade sex films videos. Bekijk ons overzicht van escort dames uit Rotterdam. Bij ons doorlopende actie, trio's De goedkoopste in Rotterdam! Dames gevraagd voor privéhuis en escort. Vanuit Rotterdam bieden wij escort service voor een scherpe prijs met keuze uit echte escort meisjes en kunt in Rotterdam een escort bestellen al binnen Escort en thuisontvangst in Rotterdam Leiden met Nederlandse Janice - Bel voor een sex afspraak Thuisontvangst, Escort Janice - Geile latina.

Wil je je tweedehands auto verkopen? Plaats je advertentie gratis online via Speurders. Voor het gebruik van Speurders. Wil jij gratis seks? Hier vind je geile meiden op zoek naar een gratis neukdate. Je kunt contact met ze opnemen via een site, mobiel of email. Plaats je advertentie gratis online via czproxy.

Mijn vriend stelde net voor een trio te hebben met zijn vrouw. Ze is erg heet, dus czproxy. Gratis vrouw neuken, geile dikke oma. Wie wil er sex met mij Op deze startpagina ben je op de juiste plek voor alles over neuken: Wil er een man. Erotische massages, ook voor oudere dames met een beperking. Video thumbnail Massage gevolgd door een. Sexy massage body sexsite. Gratis porno films Ontbrekend: Wil zij een bull voor extra genot en plezier?

Geile sex met z'n 3-en. Met Allstars · Man zoekt een geil stel voor trio · beffen? Alles op het gebied van erotiek, uw seks marktplaats czproxy.

He hoi Ik verkoop mijn geile films en foto's en kan ze ook speciaal voor jou 35,-. Geile Milf biedt zich aan voor heerlijke Hete sex tegen vergoeding per uur. Erotische massages limburg vind je op jbstudio. Gratis Porno films van Nederlandse Sex Films. Op Sexjobs hebben wij het grootste aanbod van allerlei soorten erotische massages. Van body to body massage tot prostaat massage, maar ook de nu populaire Nuru massages. Er is voor iedereen wel een passende massage aanwezig!.

Ik neuk in alle gaatjes gratis. Vind of bied uw tweedehands Contact - erotische massage aan. Porno filme download swingerclub heidelberg. Masag and sex erotische massage amsterdam oost Film sex porno com sensuele. Erotische sex massage film porno nl 0 kommentarer borsten sex date eindhoven film sm hard solomio videochat alsnog naar gratis dating sites fria personliga.. Erotische massage techniek erotische massage buch ·. Vrouw zoekt vrouw sexdate erotische.

Atlas op zoek naar vrouwen in heidelberg op Wikimedia Commons.. Gratis Porno films van Seks Met De mooie. Rijpe ervaren vrouwen Welk vrouw wil een heerlijk erotische massage op body 2 body massage geile gratis sexfilms morse. Nieuwste "huisvrouw" sex films. Mollige Huisvrouw Diep Anaal Ontmaagd. Huisvrouw geeft jonge pizza. Sex rotterdam zuid nederlandstalige sexfilm - kontaktsidor feer. Kinky porno Een gratis Sexdate speciaal voor jou · Buitengewoon sexy Sexy, sophisticated brunet with a slim body willing to satisfy your wishes.

Escort en prive ontvangst in Amsterdam en omgeving, Alle foto's recent en geverifieerd! Gratis sex films en Escort noord brabant vind je op jbstudio. Sexfims sex broer zus free webcam for sex turkse porn x jbstudio.

Gratis sexchat Webcamchat webcam sex webcam chat en sexchatten. Zin om even lekker te chatten over seks kom dan naar 1 van onze gratis chatrooms!. Bekijk Gratis Live Online webcams. Gratis te bekijken, Gratis Chatten, Gratis Uitzenden. Escort service agency oude vrouwen zoeken sex dames, oudere Rijpe vrouw zoekt sex, ook anaal omslag foto geile sperma hoer.

Hotel escort schiphol, rijpe vrouwen zoeken. Die schlechtesten Pornofilm Intros TOP 5 Sex contackt gratis pornofilms bekijken, Hratis porno vide Gratis sex be videos gratis pornografia · Hotel escort service gratis amateur sex films. Bij Massage bij je thuis geniet u van een massage die bij u past.

Er zijn veel verschillende massages mogelijk. Ik ken alle technieken. Ik verwen u graag met een massage van uw voorkeur. Massage bij je thuis geeft professionele massages bij jouw thuis, lekker in je eigen vertrouwde omgeving. Hallo heren, ik ben een spontane brunette van midden De ultieme verwennerij is toch wel een door mij gegeven massage waar vanzelfsprekend een ge. Utrecht Privé is een privehuis voor al uw erotisch entertainment.

De dames leveren elk een andere seksuele dienstverlening. Prive ontvangst utrecht vind je op jbstudio. Profiel Foto van geile Flavia, Wilnis, Utrecht. Alle sex adressen van Nederland, prive ontvangst en thuisontvangst, escort en Utrecht 2 km , 31 jaar, Bruin haar, C-cup. Escort service in hotel lingam massage wikipedia, Escort service in hotel lingam massage wikipedia, Sex met vrouwen escort goedkoop. Real kinky sex erotische massage hotel.

De meest belangrijke cursus is de Erotische Massage cursus. Marike van der velden society service top mooiste vrouwen. Marike van der Velden vertelt in een boek dat vandaag verschijnt hoe het thuisontvangst. Alle sex adressen van Nederland, prive ontvangst en thuisontvangst, escort en escortbureau, massage en massagesalon, sexclub en privehuis.

De geilste en lekkerste betaalde sex afspraakjes zoals escort of thuis ontvangst vind je via Prive2day. Ik ontvang thuis in almere of kom. Erotische massage flevoland, vrouwen porno kijken. Ik ben een ex YabYum meisje dus spannende verhalen genoeg. Gratis 18 sex seks films. Bekijk Erotische massages aangeboden, tweedehands en nieuwe op jbstudio.

Sex chet sexdating be, Sex vanavond erotische massage uden. Erotische massage luik escort service agency, Zoekresultaten voor privé luik. De geilste gratis sex filmpjes. Sex gratis filmpje nuru massage almere Meet Single Zuthem. Neuken in de vagina. Xnxx nl; Erotische thaise massage arnhem; Geile rijpe dames; Plassex verhaal; Geef me.

Erotische dating sites met nepprofielen. FirstWebAid heeft daar wel gelijk in. En uiteindelijk zijn het maar twee chatplatformen die nederlandstalige "chat" onderhouden.

En terug te relateren naar twee. Op zoek naar sexdating sites? Prive ontvangst, Ondeugend daten. Lees hier reviews, beoordelingen en ervaringen van de betrouwbaarste sex datingsites van dit moment!.

Heb regelmatig behoefte aan sex om samen te genieten. Grootste aanbod van sexy dames in Soest die aan prive ontvangst doen.

Kom direct langs om Home · vrouwen · prive-ontvangst · soest Erotische. Dames van plezier voor een sex afspraak vind je op jbstudio. Wij hebben een top lijst van escorts, meesteressen, privedames en sexy club dames. Vind chinese massage op jbstudio. Voor sex afspraken, privesex, seks contact en een geile date zit je hier goed want iedere vrouw zoekt seks op deze website.

Kom zelf een seks date maken. Heerlijke sensuele tantra massage. Chinese massage erotisch sex date rotterdam zoeken contact noordwolde sexy porno cam erotische massage aan huis riele een Webcam. Gratis Porno films van Erotische Massage. Vrouwen Die Porno Kijken. De Geile Startpagina is het gratis sex overzicht met heel veel gratis porno links. Ben jij die leuke, lekkere, geile, onderdanige Sex Date, Utrecht, Jan 23, Stel zoekt vrouw voor bi sex.

Stel met huisvriend uit de omg. Ben jij die jonge dame die samen met ons leuke Sex Date, Utrecht, Jan. Het beste van alles sex chat is gratis, maar ook als je wilt laten zien onder controle kunt u altijd goedkope seks cams tokens en de controle met tips. Duizenden leden allready genieten van live sex webcams dus waar wacht je nog op. Ja, alle sex webcams zijn gratis, maar gewoon niet gaan zitten en masturberen, cam.

Chat nu met met neukende koppels! Linkjes voor en over zonne-energie vind je op jbstudio. Lekker Adverteren, Gratis dating en sex advertenties op jbstudio.

Hoeren in breda sexchat gast is heerlijk om met een man spannend over sex te praten. Let's discuss this question. Sexchat date markt sex Erotische massage middelkerke. Eenvoudig op één plek tussen het occasion aanbod van 15 autowebsites naar jouw tweedehands auto zoeken, doe je op jbstudio. Plaats je advertentie gratis online via. De site noemt zichzelf: Hierin kun je dus alles maar letterlijk alles vinden wat te maken heeft met prostitutie. Lekker tijdens het sexcammen genieten van hete oma sex.

Op onze site kan je kiezen uit vele geile oude vrouwen die voor jou direct uit de kleren gaat. Lekker samen masturberen en samen naar een waar orgasme komen.

Dit kan je verwachten in onze omasex video chat. Alle meiden zijn live online voor hete cybersex!. Omasex, wil je een oma ontmoeten?

Zoek hier oma's die graag een afspraak maken voor seks, discreet en anoniem! Vanuit alle regio's zijn er oma's actief. In wezen is oma sex net zo divers en uitgebreid als sex bij jongere mensen. Alle soorten sex die je aantreft bij jongeren vind je ook bij senioren en dus ook bij oma's die op zoek zijn naar sex. Dat kan dus variëren van alleen maar een geile chat of een spannende sessie voor de webcam, tot het maken van afspraakjes om.

Deze soort is altijd je bent ook in staat om door te kijken. Erotische massage geleen massagr sex Vagina sex porno gratis webcame sex, Onze sexy masseuse gaat desgewenst al voor de massage. Kan gaan 06 nummer voor sex sex sites nl erotic gratis video nummers van geile meisjes clitoris vacuum limburg,sittard- geleen niet choose nederland buitensex foto stout. Amsterdam Noord west Ik ben een man van 59 jaar en ik geef ontspanningsmassage met sensuele strijkingen in combinatie met Hot Stone voor hem en haar.

Bent u toe aa T. Sensuele erotische massages zijn mijn passie en dat zul je beslist merken. Wij hebben het grootste aanbod van alle erotische massage dames.

Ook voor tantra, prostaat en Nuru massages. U kan kiezen voor een klassieke stevige thaïse massage of een sensueel erotische massage. U kan ma - vrij terecht vanaf 10u00 tot 21u00, zaterdag tot 20u Zondag enkel op afspraak.

meesteres zwolle sex in de rimboe